تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْ‌ءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتابَ الَّذِي جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً وَ هُدىً لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَراطِيسَ تُبْدُونَها وَ تُخْفُونَ کَثِيراً وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لا آباؤُکُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ (91)
ترجمه
و نشناختند خدا را حق شناسائى او وقتى که گفتند نفرستاده است خدا بر بشرى هيچ چيزيرا بگو چه کس فرستاد کتاب آنچنانيرا که آورد آنرا موسى که نور و هدايت بود براى مردم که ميگردانيد آنرا اوراق متفرقه آشکار ميکنيد آنها را و مخفى مينمائيد بسيارى را و آموخته شديد آنچه را نمى‌دانستيد شما و نه پدرانتان بگو خدا پس واگذار آنها را در غوطه‌وريشان بجهالت بازى کنند.
تفسير
کسى حق معرفت را بحق پيدا نکرد و کسى حق تعظيم و توصيف او را ادا ننمود چه رسد به يهود که از راه لجاج و عناد و فرط غضب گاهى منکر اصل رسالت و و کتاب ميشدند يا کفار قريش که باين درد مبتلا بودند چنانچه قمّى ره نقل نموده که آنها قريش و يهود بودند و از ابن عباس ره تعيين يهود و از مجاهد تعيين قريش نقل شده است در هر حال خداوند به نبىّ اکرم دستور فرمود که بپرس از يهود براى اقرار آنها و گوشزد قريش که کيست آنکه فرستاد تورية را بر حضرت موسى (ع) که مانند نور ارائه ميداد حقائق را و موجب هدايت بود براى مردم و شما آنکتاب عزيز را اوراق و متفرق مينمائيد براى آنکه بدلخواه خود آنچه را بخواهيد اظهار کنيد و آنچه را که در آن از اوصاف
جلد 2 صفحه 351
و علائم من و اشارت و بشارت بوجود من است مخفى داريد و شما و پدرانتان مانند کفار قريش بکلى از معارف بى‌بهره بوديد و ببرکت آنکتاب به بعضى از معارف و احکام آشنا شديد و چون جوابش واضح است و آنها مبهوت ميشوند که چه بگويند از جانب آنها خودت بگو خدا پس واگذار آنها را در درياى جهالت و ضلالت و حيرت غوطه‌ور شوند و چون کودکان ببازى چهار روزه دنياى دنى دلخوش باشند و در آخرت بعذاب اليم گرفتار شوند و در کافى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که خداوند توصيف نمى‌شود و چگونه توصيف شود با آنکه فرموده است در کتاب خود و ما قدروا اللّه حق قدره چون هر قدر توصيف شود بزرگتر از آنست و عياشى ره از آنحضرت نقل نموده که پرسيدند از اين آيه فرمود آنچه را مى‌خواستند کتمان مينمودند و آنچه را مى‌خواستند اظهار مى- کردند و قمى ره فرموده اخفا مينمودند اخبار پيغمبر (ص) را و خوض در تکذيب داشتند و در روايتى وارد شده است که تورية را در اوراق متفرقه مينموشتند پس اظهار مينمودند آنچه را ميخواستند و اخفا ميکردند آنچه را مى‌خواستند و پر واضح است که انکار اصل رسالت و کتاب براى عدم معرفت بشأن حق است و الا کسيکه باوصاف الهى آشنا شده باشد ميداند که لطف و رحمتش مقتضى است که خير و شر بندگان خود را بيان فرمايد و وظائف انفرادى و اجتماعى آنها را تعيين کند و اين ممکن نيست مگر بوسيله پيغمبر و کتاب و معجزه ظاهره ..