تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ هذا کِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ (92)
ترجمه
و اين کتابى است که فرستاديم آنرا مبارک است تصديق کننده آنچيزى است که در پيش روى آن است و براى آنکه بترسانى اهل مکه و کسانيرا که در اطراف آنند و کسانيکه ايمان مى‌آورند بآخرت ايمان آورند بآن و ايشان بر نمازشان محافظت مينمايند.
تفسير
خداوند پس از اثبات اصل رسالت و کتاب بنحو کلّى در آيه سابقه اثبات رسالت خاصه و کتاب خاص را فرمود باين تقريب که اين کتابى است که فرستاديم ما آنرا که مبارک است يعنى عمل بآن موجب سعادت دنيا و آخرت است و در آن علم اوّلين و آخرين جمع است و ناسخ و مبيّن کتب سابقه است و مصدّق آنها است بشهادت بر حقيّتشان
جلد 2 صفحه 352
و بانطباق با اوصافيکه در آنکتب براى اين کتاب و آورنده آن ذکر شده است پس خود مصدّق خود و غير خود است و بنظر حقير ممکن است مراد از مصدق الذى بين يديه اين باشد که مصدق بين الدفتين است چون قرآن معجزه باقيه است پس هميشه خود مصدق خود است و حاجت بمصدق ديگرى ندارد بلکه اثبات نبوت خاصه بآن ميشود ولى مفسرين معنى اول را ذکر نموده‌اند و خلاصه آنکه اين کتاب که مصدق خود و کتب انبياء سلف و آورنده خود است براى برکت و مزيد انتفاع مردم نازل شده است و براى آنکه انذار کنى تو يا آنکتاب چون و لينذر بيا نيز قرائت شده است اهل شهر مکه و کسانيرا که در اطراف آن وجود دارند و بايد بجانب آن نماز بگذارند و بزيارت کعبه بيايند و گرد آن طواف نمايند يعنى اهل عالم را از معصيت خدا و اينکه مکه را ام القرى ناميده‌اند قمى ره فرموده براى آنستکه اول بقعه است که خدا خلق فرمود آنرا از زمين و بعضى گفته‌اند براى آنکه خداوند گسترد زمين را از زير آن پس ساير بلاد گويا آنکه از آن بوجود آمده‌اند و اصل همه او است و بهمين لحاظ خداوند هم از آن شهر باين کنيه تعبير فرموده است تا فضيلتش معلوم شود و توهم نشود که دعوت نبىّ اکرم اختصاص بجزيرة العرب داشته چون خداوند فرموده و ما ارسلناک الّا کافة للناس بشيرا و نذيرا و معلوم شود که خواسته مرکز عالم اسلام را معين فرمايد يعنى اسلام بايد از اينجا شروع شود و عالم‌گير گردد چنانچه خلق زمين از آنجا شروع شد و منبسط گرديد يا عبادت خدا از آنجا شروع شد و منتشر گرديد و در هر صورت مسلّم است که دعوت عام است و انذار تام و اختصاصى متصور نيست و کسانيکه ايمان بآخرت دارند ايمان بکتاب و پيغمبر (ص) هم دارند چون خوف عقاب و اميد ثواب وادار ميکند شخص را بتحقيق و نظر و تفکر و تدبّر و اين امور موجب ايمان بقرآن و آورنده آن خواهد شد و بعد از ايمان بکتاب وارد در وادى عمل بآن ميشود و عماد دين و علم ايمان و افضل اعمال نماز است لا بد محافظت از آن و مداومت بر آن خواهد نمود و اتيان آنرا با اجزا و شرائط صحّت و قبول در افضل اوقات عهده‌دار خواهد بود.
جلد 2 صفحه 353