تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هذا کِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ (92)
بعد از احتجاج به انزال تورات بر موسى، اعلام فرمايد طريق قرآن را:
وَ هذا کِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَکٌ: و اين قرآن کتابى است نازل کرده‌ايم آن را بسيار فايده و با برکت و پسنديده، همچنين کسى که متابعت قرآن و احکام آن نمايد ممدوح و با ميمنت است. مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ: تصديق کننده است اين قرآن آنچه پيش از او بوده از کتب تورات و انجيل و غيره، يعنى موافق آن است در توحيد و اصول دين. و يا شهادت دهنده باشد بر حقيقت آن.
تبصره- در تسميه قرآن به مبارک چند وجه است: 1- آنکه ممدوح و قرائت آن خير و عمل به آن خير و هر که متمسک به آن مى‌شود به فوز رستگارى
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 330
مى‌رسد. 2- ثابت است در آنچه موجب تعظيم و تکريم آن است دائما. 3- قرآن مبارک است، زيرا حاوى خير و متضمن علم اولين و آخرين، و مغفرت گناهان و مبين حلال و حرام. 4- برکت به معنى زيادتى، يعنى قرآن زيادتى بيان است بر آنچه در کتب مقدمه باشد، چه قرآن ناسخ کتب و هيچ کتابى ناسخ آن نخواهد بود.
وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها: انزال قرآن نموديم تا بترسانى تو اهل مکه و هر که حوالى و اطراف مکه‌اند، يعنى مجموع مشرق و مغرب، زيرا قرى جمع قريه و اشتقاق از قرى به معنى جمع؛ پس هر جا که مردمان مجتمع شوند از شهر و ده آن را قريه گويند، و مکه را ام القرى به جهت آنکه تمام زمين از تحت آن منبسط ساخته. يا آنکه قبله اهل قرى است، و مجمع ايشان در وقت حج و اعظم قرى در عظم منزلت و اقدم آن در مسکن وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ: و آن کسانى که ايمان آورند به آخرت ايمان مى‌آورند به قرآن يا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله چه تصديق آخرت موجب خوف عاقبت، و خوف منجر به فکر تا آنکه فکر او منتهى مى‌شود به علم به نجات بوسيله متابعت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و قرآن وَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ: و مؤمنين به کتاب يا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله بر نمازهاى خود محافظت مى‌کنند. تخصيص صلاة به جهت آنکه عماد دين و علم و ايمان است. در مجمع «1» فرمايد آيه شريفه دلالت دارد بر آنکه مؤمن را جايز نيست که ايمان به بعضى از واجبات آورد دون بعضى. و نيز دال است بر عظم قدر نماز و منزلت آن، به جهت اختصاص به ذکر از ميان فرائض و تنبيه بر آنکه هر که مصدق پيغمبر و قيامت باشد، اخلال به نماز نکند و ترک آن ننمايد.
در جامع الاخبار- از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله: حافظوا على الصّلوات الخمس فانّ اللّه تبارک و تعالى اذا کان يوم القيامة يأتى العبد فاوّل شى‌ء يسئل عنه الصّلوة فان جاءها تاما و الّا زخّ به فى النّار. فرمود رسول اکرم
«1» مجمع البيان، ج 2 ص 334.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 331
صلّى اللّه عليه و آله: محافظت کنيد آداب و شرايط نماز پنجگانه را. پس بتحقيق روز قيامت خداوند تعالى بنده را به محضر حساب، و اول چيزى که سؤال فرمايد نماز است، پس اگر بجا آورده باشد تام و کامل، رها شود؛ و گر نه انداخته شود در آتش. «1» و نيز فرمود: اوّل ما يحاسب العبد الصّلوة. «2»