اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هذا کِتاب‌ٌ أَنزَلناه‌ُ مُبارَک‌ٌ مُصَدِّق‌ُ الَّذِي بَين‌َ يَدَيه‌ِ وَ لِتُنذِرَ أُم‌َّ القُري وَ مَن حَولَها وَ الَّذِين‌َ يُؤمِنُون‌َ بِالآخِرَةِ يُؤمِنُون‌َ بِه‌ِ وَ هُم عَلي صَلاتِهِم يُحافِظُون‌َ (92)
و اينکه قرآن کتابيست که ما نازل کرديم آن را با برکت تصديق کننده است آنچه پيش از آن بوده و براي اينکه انذار فرمايد ام‌ّ القراء که مکه باشد و آنچه در اطراف آنست و کساني که ايمان بآخرت آورده‌اند ايمان باين قرآن هم دارند و آنها محافظت از نمازهاي خود هم ميکنند.
وَ هذا کِتاب‌ٌ وجه اطلاق کتاب بر قرآن را در اول سوره بقره الم ذلِک‌َ الکِتاب‌ُ بيان شد و ذکر اسامي قرآن را نموديم و نکته تعبير بذلک در بقره و تعبير بهذا در اينجا اينست که هذا اشاره بقريب است و ذلک اشاره بمتوسط و ذلک اشاره ببعيد است در سوره بقره چون فرمود لا رَيب‌َ فِيه‌ِ با اينکه کفار و مشرکين شاک در او بودند اثبات عدم ربب محتاج بعمق و تفکر و القاء عصبيت و عناد و بحکم
جلد 7 - صفحه 137
عقل سليم است و لکن در مقام برکات قرآن محسوس و مشاهد و ظاهر و هويدا است أَنزَلناه‌ُ مراتب نزول قرآن را در مقدمات تفسير بيان شده در صفحه 68 الي 70، اولا در لوح محفوظ ثانيا در بيت المعمور ثالثا بر روح الامين رابعا بر قلب نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خامسا بر لسان آن حضرت و بيان بر امّت.
مبارک برکات قرآن بسيار است: تلاوت قرآن، نظر کردن بآن، تدبر در آيات آن، عمل بدستورات آن، اتعاظ بمواعظ آن، عبرت از پيشينيان، هدايت شدن بهدايت آن، استشفاء بآن، شفاعت آن در قيامت، تمسک بآن، بهره بردن از خواص سور و آيات آن و دليل بر رسالت آورنده آن و اثبات عقائد حقه از امامت ائمه و عدل و معاد و صفات ربوبي و شئونات و فضائل انبياء و اوصياء و مؤمنين و غير اينها که وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَةَ اللّه‌ِ لا تُحصُوها.
مُصَدِّق‌ُ الَّذِي بَين‌َ يَدَيه‌ِ مفسرين گفتند مراد از بين يديه: تورات، زبور انجيل است لکن بنظر تمام نيست اگرچه در بسياري از موارد اينکه وصف بيان شده لکن ظاهر اينست که مراد بقرينه الذي انبياء سلف است از آدم تا عيسي که اگر قرآن نبود ما دليل بر نبوت و رسالت احدي از آنها را نداشتيم زيرا از قبل از موسي هيچگونه مدرکي و دليلي جز قرآن در دست نيست اما موسي و عيسي اگرچه يهود و نصاري قائل هستند و کتاب تورات و اناجيلي بلکه مطلق عهد قديم و جديدي را نسبت بانبيايي ميدهند لکن تواتر آنها بمقتضاي کتب خود سه مرتبه منقطع شده حتي اسمي از تورات باقي نبوده بعلاوه کفرياتي که در اينکه تورية و تناقضاتي که در اينکه اناجيل است دليل قطعي بر کذب آنها است اگر ذکري از آنها در قرآن و دين اسلام نشده بود نميتوانستيم معتقد باحدي از آنها بشويم و تفصيل اينکه مطلب در مجلد اول کلم الطيب ذکر شده.
وَ لِتُنذِرَ أُم‌َّ القُري ام‌ّ القري مکه است چون اول زميني که خلق شد
جلد 7 - صفحه 138
مکه بود و از او بسط داده شد و لذا ساير نقاط زمين حول مکه است ميفرمايد وَ مَن حَولَها زيرا حضرت رسالت بر کافه جن‌ّ و انس مبعوث بود وَ ما أَرسَلناک‌َ إِلّا رَحمَةً لِلعالَمِين‌َ سوره آيه و مراد اهل ام القري و من حولها است بحذف مضاف مثل وَ سئَل‌ِ القَريَةَ يوسف آيه 82.
وَ الَّذِين‌َ يُؤمِنُون‌َ بِالآخِرَةِ يعني ايمان بجميع عقائد حقه از توحيد تا معاد زيرا ايمان بآخرت فرع ايمان بتوحيد و نبوت و عدل و امامت و ساير ضروريات است يُؤمِنُون‌َ بِه‌ِ باين کتاب مبارک و قرآن مجيد زيرا مدرک جميع عقائد اينکه قرآن است معجزه باقيه دليل بر وجود حق و وحدانيت او و نبوت و عدل و امامت و معاد و ساير عقائد حقه است.
وَ هُم عَلي صَلاتِهِم يُحافِظُون‌َ زيرا کسي که ايمان بقرآن داشته باشد ميداند رکن اعظم اينکه دين نماز است عمود دين است، قربان کل تقي است، اول ما يحاسب به العبد است، عنوان صحيفه مؤمن است، ان قبلت قبل ما سواها است و ان ردّت ردّ ما سواها است البته محافظت ميکند از بين نرود.