اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد جِئتُمُونا فُرادي کَما خَلَقناکُم أَوَّل‌َ مَرَّةٍ وَ تَرَکتُم ما خَوَّلناکُم وَراءَ ظُهُورِکُم وَ ما نَري مَعَکُم شُفَعاءَکُم‌ُ الَّذِين‌َ زَعَمتُم أَنَّهُم فِيکُم شُرَکاءُ لَقَد تَقَطَّع‌َ بَينَکُم وَ ضَل‌َّ عَنکُم ما کُنتُم تَزعُمُون‌َ (94)
و هراينه بتحقيق مي‌آييد رو بما تک و تنها همان نحوي که خلق کرديم شما را اول دفعه و ميگذاريد آنچه را که بشما داده‌ايم از مال و منال عقب سر و نميبينيم با شما کساني که با شما بودند از ازواج و ارحام و خدم و حشم و احباء و اصدقاء کساني که گمان ميکرديد که آنها با شما در کارهاي شما شرکت دارند هراينه بتحقيق جدايي ميافتد ميانه شما و پيدا نميکنيد آنچه را که بوديد گمان ميکرديد امور دنيوي مخصوص بدنيا است قبل از آمدن بدنيا هيچ مالکيت نسبت بحيثيات دنيوي از مال و منال و عدّه و عدّه و جاه و مقام و عزّت و رياست نداشتند حتي در مسئله ميراث عنوان دارند که سهم او را جدا گذارند اگر زنده بدنيا آمد مالک ميشود باو دهند و اگر مرده بدنيا آمد ساير ورثه قسمت کنند بين خود و همين نحو موقعي که از دنيا ميرود تمام اينکه حيثيات از او سلب ميشود نه مالي نه منالي، نه جاهي نه مقامي نه رياستي، نه حسبي نه سببي، نه عزّتي نه جلالي آن قدر سلب مالکيت ميشود که بدون اجازه ورثه نميشود داخل خانه او شد براي حمل جنازه او بالاخص اگر صغير داشته باشد لذا ميفرمايد وَ لَقَد جِئتُمُونا فُرادي آمدن نزد خدا مفاد إِنّا إِلَيه‌ِ راجِعُون‌َ است يعني رو بحکم خدا و جزاء الهي و مثوبات و عقوبات او و کلمه فرادي يعني فردا فردا يکي يکي مي‌آييد مثل درب خانه که تنگ باشد بايد يک يک وارد شد کَما خَلَقناکُم أَوَّل‌َ مَرَّةٍ از ارحام مادرها يک يک وارد دنيا شديد و با سرعت هر چه تمامتر رو بمرگ ميرويد چنانچه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(انّکم في دار الهدنة و انتم علي ظهر سفر و السير بکم سريع و قد رأيتم الليل و النهار و الشمس و القمر يبليان کل جديد و يأتيان بکل موعود الي
جلد 7 - صفحه 143
آخر الحديث)
که در مقدمه تفسير در باب فضيلت قرآن شرح شده.
وَ تَرَکتُم ما خَوَّلناکُم و واميگذاريد و تعبير بما خوّلناکم براي تنبّه به اينکه آنچه در دنيا داشته‌ايد از خود شما نبوده خداوند عنايت فرموده و بنحو امانت چهار روزي بدست شما داده‌اند و خواهند از شما گرفت و بدست ديگران داد سعدي عليه الرحمة ميگويد:
ايکه در پشت زميني همه وقت آن تو نيست || ديگران در رحم مادر و پشت پدرند
وَراءَ ظُهُورِکُم موقعي که رو بمرگ رفتيد پشت بدنيا کرده‌ايد دنيا و آنچه در دنيا است عقب سر شما است ميگذاريد و ميرويد.
وَ ما نَري مَعَکُم شُفَعاءَکُم‌ُ شفع مقابل وتر بمعني جفت است يعني آنهايي که با شما بودند از پدر و مادر و اولاد، ارحام، ازواج، لشگر، خدم، اصدقاء اخوان يک نفر آنها با شما در قبر نميآيد و تنها وارد قبر ميشويد الَّذِين‌َ زَعَمتُم أَنَّهُم فِيکُم شُرَکاءُ آن کساني که گمان ميبرديد در مورد شما و کارها و مقاصد شما شرکت و نصرت و اعانت ميکنند و حاضر بخدمت هستند.
لَقَد تَقَطَّع‌َ بَينَکُم قطع بمعني جدايي است مقابل وصل لذا قواطع نماز را گفتند نميگذارند اجزاء لاحقه باجزاء سابقه وصل شود، بين بمعناي فاصله ميان دو چيز است، بعضي گفتند بين در اينجا بمعني وصل است و مراد در آيه قطع وصل است لکن اينکه توهّم فاسد است زيرا هر دو چيز و لو کمال ارتباط داشته باشند بالاخره يک ما به الامتيازي دارند که آن فصل بينهما است و لو ما به الاشتراک هم داشته باشند لذا حکماء گفتند نوع مرکب از جنس و فصل است جنس ما به الاشتراک بين انواع و فصل ما به الامتياز حتي در افراد يک نوع که در جنس و فصل اشتراک دارند خصوصيات فرديه را عوارض شخصيه ما به الامتياز آنها است و يکي از ادله توحيد همين است که اگر متعدد باشند ترکيب لازم ميآيد از ما به الاشتراک
جلد 7 - صفحه 144
و ما به الامتياز و آيه شريفه ميفرمايد ان ما به الاشتراکي که در دنيا داشتيد که مستفاد از زَعَمتُم أَنَّهُم فِيکُم شُرَکاءُ مثل زوجيت، اخوت، رحميت و غيرها فرداي قيامت قطع ميشود چنانچه ميفرمايد در قرآن يَوم‌َ يَفِرُّ المَرءُ مِن أَخِيه‌ِ وَ أُمِّه‌ِ وَ أَبِيه‌ِ وَ صاحِبَتِه‌ِ وَ بَنِيه‌ِ لِکُل‌ِّ امرِئ‌ٍ مِنهُم يَومَئِذٍ شَأن‌ٌ يُغنِيه‌ِ عبس آيه 34، و از نبي‌ّ اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است فرمود
(کل حسب و نسب منقطع يوم القيمة الّا حسبي و نسبي.)
وَ ضَل‌َّ عَنکُم و از دست ميدهيد و مفقود ميشود از شما ما کُنتُم تَزعُمُون‌َ آنچه را که گمان ميبرديد که با شما هستند و شريک شما بودند، و بالجمله احدي کوچک‌ترين کمکي در کار شما ندارد هر کس گرفتار عمل خود است فَيَومَئِذٍ لا يُعَذِّب‌ُ عَذابَه‌ُ أَحَدٌ وَ لا يُوثِق‌ُ وَثاقَه‌ُ أَحَدٌ فجر آيه 26.