اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ اللّه‌َ فالِق‌ُ الحَب‌ِّ وَ النَّوي يُخرِج‌ُ الحَي‌َّ مِن‌َ المَيِّت‌ِ وَ مُخرِج‌ُ المَيِّت‌ِ مِن‌َ الحَي‌ِّ ذلِکُم‌ُ اللّه‌ُ فَأَنّي تُؤفَکُون‌َ (95)
محقّقا خداوند شکافنده دانه و هسته است بيرون ميآورد زنده را از مرده و بيرون آورنده است مرده را از زنده اينست خداي شما پس براي چه دروغ ميبنديد إِن‌َّ اللّه‌َ فالِق‌ُ الحَب‌ِّ وَ النَّوي فلق بمعني شکافتن است چنانچه سفيده صبح را فلق گويند که ظلمت شب شکافته ميشود يک چيزي را که داراي يک ظاهر و روپوشي باشد و در مغز آن و باطن آن چيزي مستور باشد اگر روپوش را بشکافند و آنچه در باطن او است بيرون آورند اينکه را فلق ميگويند مثل بيضه که در وسط او فرخ است و هسته که در ميان آن مغزه است، و حب‌ّ جمع حبّة است بمعني دانه مثل حنطه و شعير و ارزن و ساير حبوبات و نوي جمع نواة است مثل هسته خرما و شفتالو و ساير هسته‌ها خداوند اينکه دانه‌ها و هسته‌ها را زير زمين ميشکافد
جلد 7 - صفحه 145
و از وسط آنها زرع و اشجار خارج ميکند يُخرِج‌ُ الحَي‌َّ مِن‌َ المَيِّت‌ِ وَ مُخرِج‌ُ المَيِّت‌ِ مِن‌َ الحَي‌ِّ نوع مفسرين تفسير نمودند ميت را بهسته و دانه که يک جمادي بيش نيست و از آنها زرع و شجر خارج ميشود و از زرع و شجر دانه و هسته بيرون ميآيد لکن اينکه تفسير بنظر تمام نيست از دو جهت يکي آنکه جمله اولي بر اينکه معني دلالت داشت اينکه موجب تکرار ميشود، ديگر آنکه حبه و هسته تا مادامي که فاسد نشده آن حيات نباتي که زرع و شجر دارد داراست و اگر فاسد شد ديگر زرع و شجري از او خارج نميشود بلکه مراد چنانچه از آيات و اخبار بسياري استفاده ميشود مراد حيات ايماني است و موت کفر چنانچه ميفرمايد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا استَجِيبُوا لِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ إِذا دَعاکُم لِما يُحيِيکُم انفال آيه 24، أَ وَ مَن کان‌َ مَيتاً فَأَحيَيناه‌ُ وَ جَعَلنا لَه‌ُ نُوراً يَمشِي بِه‌ِ فِي النّاس‌ِ انعام 122، و در اخبار بسياري از کافي و عياشي و نهج البيان و علي بن ابراهيم از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السّلام تفسير فرمودند الحي المؤمن و الميت الکافر، از نطفه مؤمن کافر خارج ميشود و از کافر مؤمن، و نکته اينکه در اول بفعل مستقبل و در دوم باسم فاعل تعبير فرموده به اينکه مؤمن از کافر خارج شود بتوفيق و عنايت الهي است و کافر از مؤمن خارج شود بسوء اختيار خود است ذلِکُم‌ُ اللّه‌ُ غير از او احدي قدرت بر اينکه امور ندارد فَأَنّي تُؤفَکُون‌َ و نسبت اينکه امور را بغير خدا از اسباب و معدات و کواکب و طبيعت ميدهند که اينکه دروغ محض و افتراء بخداوند است.