اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فالِق‌ُ الإِصباح‌ِ وَ جَعَل‌َ اللَّيل‌َ سَکَناً وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ حُسباناً ذلِک‌َ تَقدِيرُ العَزِيزِ العَلِيم‌ِ (96)
شکافنده صبح آوردن است و قرار داد شب را براي سکونت و استراحت
جلد 7 - صفحه 146
و خورشيد و ماه را براي حفظ تاريخ و حساب اينست تقدير عزيز قادر متعال عالم بجميع امور.
خداوند بقدرت کامله خود خورشيد را در اينکه فضاي وسيع قرار داد و کواکبي در اطراف آن مثل سيارات که تعبير بمنظومه‌هاي شمسي ميکنند بدور او سير دارند هر کدام سير خاص بخود که خردلي تخلف‌پذير نيست و از اينکه جمله کره زمين است که از براي او دو حرکت قرار داده يکي انتقالي که دور کره شمس سير دارد و در يک سال يک دور حرکت ميکند و تشکيل سال و برج ميدهد در دائره منطقة البروج که اينکه دائره را دوازده قسمت کرده‌اند و هر قسمتي را بنامي نام گذارده در زبان عرب (حمل، سور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، ميزان عقرب، قوس، جدي، دلو، حوت) که هر قسمتي مقابل ستاره‌هاييست که شبيه اينکه مذکورات است.
و يکي وضعي که دور خود ميچرخد و تشکيل شب و روز ميدهد هر دوري بيست و چهار ساعت تقريبي.
و ماه را قرار داد که در هر ماهي يعني بيست و هشت روز و کسري دور شمس حرکت ميکند و اينکه دائره را بيست و هشت قسمت کردند و هر قسمتي را نامي نهاده‌اند و بمنازل قمر تعبير ميکنند، و اينکه کره ماه از خود نوري ندارد کسب نور از خورشيد ميکند و دائما نصف آن مقابل خورشيد نورانيست و نصف ديگر ظلماني و تاريک و سه شب در محاق است که نصف مقابل شمس نور شمس مانع از رؤيت او است باصطلاح مقارن شمس است نه مقابل و خسوف و کسوف هم از اينجا در دو نقطه رأس و ذنب پيدا ميشود اگر قمر در مقارنت مانع از نور شمس شد بر زمين در اواخر ماه 27 و 28 ماه کسوف شمس است و اگر زمين ميانه شمس و قمر حائل شد خسوف قمر در اواسط ماه در مقابله تحقق پيدا ميکند آنهم يا کلي است
جلد 7 - صفحه 147
يا جزئي يا مرئيست يا غير مرئي اگر در شب واقع شود خسوف مرئي و کسوف غير مرئي و اگر در روز واقع شود عکس آن است لذا ميفرمايد فالِق‌ُ الإِصباح‌ِ نور شمس از طرف مشرق ظاهر ميشود سفيده صبح طالع ميشود اول بشکل عمودي صبح کاذب است بعد بر دائره افق پهن ميشود صبح صادق تا موقعي که خود شمس ظاهر شود طلوع آفتابست.
وَ جَعَل‌َ اللَّيل‌َ سَکَناً حکمت جعل شب براي استراحت موجودات است از انسان و حيوانات بلکه نباتات و جمادات بعکس روز که براي تحصيل امر معاش است چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد وَ جَعَلنَا النَّهارَ مَعاشاً نبأ آيه 11 وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ حُسباناً حساب سال بواسطه شمس است و حساب ماه بسبب قمر است ذلک اينست تَقدِيرُ العَزِيزِ العَلِيم‌ِ قادر متعال و عالم بجميع مصالح و حکم.