تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَکَناً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً ذلِکَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (96)
فالِقُ الْإِصْباحِ: شکافنده عمود صبح است از تاريکى شب و سفيدى روز.
و يا برنده تاريکى شب و آورنده روشنائى روز است به قدرت کامله و حکمت شامله وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَکَناً: و مقرر فرموده شب را محل و زمان سکونت و آرامگاه که از رحمت حرکات و مشتقات روز بياسائيد.
در نهج البلاغه امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: و سير نکن اول شب بدرستى که خداى تعالى قرار داد شب را زمان ايستادن نه کوچ کردن، آسايش کند در او بدن تو و راحت شود پشت تو از زحمت روز. «1» در کافى- از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که راحت کن در شب، پس بدرستى که خدا قرار داد آن را زمان سکونت. «2» و نيز مروى است: طلب نکنيد حوائج را در شب، پس بدرستى که او مظلم است. « «3»» در کافى- حضرت زين العابدين عليه السّلام امر مى‌فرمايد غلامان را که ذبح نکنند تا طلوع فجر، و مى‌فرمود: خداى تعالى شب را زمان سکونت هر شيئى قرار داده. «4» وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً: و قرار داد آفتاب و ماه را نشانه‌هاى اوقات، يا معنى آنکه آنها را ادوار مختلفه و سير متتابعه داد تا شهور و سنين بدانها متعين گردد و اوقات امور دينيه و دنيويه آن دانسته شود، پس مدار شمس و قمر بر
«1» نهج البلاغه، نامه 12.
(2 و 3) فروع کافى، جلد 5، صفحه 366، حديث 3.
«4» فروع کافى، جلد 6، کتاب الذبائح، صفحه 236، حديث سوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 337
حسبان باشد ذلِکَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ: اين امر سير و تدبير شمس و قمر براى حساب معلوم تقدير خداوندى است غالب که حکم او بر وجه مخصوص بر همه جارى است. دانا در تدبير مملکت خود، و مصالح خلق به تدبير شمس و قمر هر يک در مستقر خود.
تنبيه- حق تعالى در آيه شريفه تنبيه فرمايد بندگان را به نعمت عظيمه خود و فرمايد: منم ذات مقدسى که براى طلب معاش بندگان از ميان تاريکى، عمود صبح زود بشکافم و جهان تاريک را روشن گردانم تا هر کس رو به مقصد و به وجه معيشت خود قدم زند و به جهت سير نيرين حفظ اوقات و حساب آجال و سر رشته حساب کار و بار دانند، و به نور قمر از ظلمات متراکم ليل، متوحش و دلگير نشوند، و بسبب ضياء شمس از جميع امور بهره‌ور شوند. همچنين در اول حال که جهان ظلمت ظلم و ضلالت داشت و بندگان در تاريکى‌هاى فساد بودند، من از ميان ظلمت متراکم ضلالت، آفتاب هدايت عدل محمّدى صلّى اللّه عليه و آله طالع ساختم تا عالم شرع به نور هدايت او منور شده، ظلمت کفر و گمراهى را محو نمود، و گمراهان باديه ضلالت به نور معرفت او راه يافتند، و به مقصود دارين فايض شدند. و چون آفتاب برج هدايت نبوى صلّى اللّه عليه و آله روى به غروب نهاد، در مطلع آن قمر علوى عليه السّلام طالع ساختم تا بندگان به نور هدايت و ارشاد او منتفع شوند و مهتدى گردند و نکته «انا کالشّمس و علىّ کالقمر» «1» اينجا ظهورى تمام دارد.