اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُوَ الَّذِي جَعَل‌َ لَکُم‌ُ النُّجُوم‌َ لِتَهتَدُوا بِها فِي ظُلُمات‌ِ البَرِّ وَ البَحرِ قَد فَصَّلنَا الآيات‌ِ لِقَوم‌ٍ يَعلَمُون‌َ (97)
و او است آن چنان خداوندي که قرار داد براي شما ستارگاني را تا اينکه بآنها راه پيدا کنيد و هدايت شويد در تاريکيهاي بيابانها و درياها بتحقيق تفصيل داديم آيات را براي قومي که بدانند.
وَ هُوَ الَّذِي جَعَل‌َ لَکُم‌ُ النُّجُوم‌َ بعضي گفتند جعل بمعني خلق است يعني خلق لکم النجوم لکن اشتباه است خلقت نجوم فوائد و حکم بسياري دارد که (لا يعلمها الّا خالقها) و جعل بمعني اينکه اينکه اثر و اينکه فائده را در آنها قرار داديم و نجوم اينکه کرات جويّه است که در اينکه فضاء وسيع خداوند متعال خلق فرموده و بسا کراتي هستند که ملياردها سال از کره زمين دورتر است و البته در
جلد 7 - صفحه 148
آنها سکنه و ملائکه و آثار کثير است و بسا کراتي که از کثرت بعد و لو بتوسط تلسکوپها و ذره‌بينها مرئي نميشود و تمام اينها در طبقه اولي عالم بالا است که آسمان اول نام نهاده شده چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد إِنّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنيا بِزِينَةٍ الکَواکِب‌ِ صافات آيه 6، و معناي جعل مثل اينکه بگويي جعلت زيدا صديقک و ناصرک اينکه فائده و اينکه اثر در آنها قرار گرفته، و در بعض اخبار نجوم تعبير بائمه اطهار (ع) کرده‌اند و اينکه تفسير نيست بلکه تأويل و تشبيه است.
لِتَهتَدُوا بِها هدايت راهنماييست و باين ستاره‌ها از طلوع و غروب آنها و مواضع آنها هم اوقات شب معلوم ميشود و هم قبله تشخيص داده ميشود و هم طريق سير کشف ميشود في ظلمات تاريکي شب اينها نمايش دارند و در روز مرئي نيستند البرّ بيابانها و صحراها و خشکيها و البحر در کشتيها و فلکه‌ها.
الله‌‌که‌قَد فَصَّلنَا الآيات‌ِ دليل‌ها و براهين بر وجود حضرت حق و قدرت و حکمت و علم او است که هر خصوصيتي از آنها دليل مستقل است
(و في کل شي‌ء له آية || تدل‌ّ علي انّه واحد)
و از حضرت امير عليه السّلام است
(ما رأيت شيئا الّا و رأيت اللّه قبله و بعده و معه.)
لِقَوم‌ٍ يَعلَمُون‌َ که بدانند اينها مصنوع صانع حکيم و مخلوق خالق متعالي است اما طبيعي جاهل و دهري غافل تمام اينها را مستند بطبيعت ميداند چشم دل کور است نمي‌بيند، چراغ عقل خاموش است راه بجايي پيدا نميکند در حجاب عناد و عصبيت مستور است جايي را مشاهده نميکند.