اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُوَ الَّذِي أَنشَأَکُم مِن نَفس‌ٍ واحِدَةٍ فَمُستَقَرٌّ وَ مُستَودَع‌ٌ قَد فَصَّلنَا الآيات‌ِ لِقَوم‌ٍ يَفقَهُون‌َ (98)
و او است خداوندي که ايجاد و انشاء فرمود شما را از نفس واحده پس بعض
جلد 7 - صفحه 149
شما استقرار و ثبات داريد و بعضي بعنوان وديعه سپرده شده‌ايد بتحقيق تفصيل داديم آيات را براي قومي که بفهمند.
الله‌‌که‌وَ هُوَ الَّذِي أَنشَأَکُم مِن نَفس‌ٍ واحِدَةٍ مراد حضرت آدم عليه السّلام است، و اشکال به اينکه انشاء از دو نفس است آدم و حوّي مدفوع است که حوّي هم از فاضل طينت آدم خلق شده بالاخره مرجع يک نفس است.
الله‌‌که‌فَمُستَقَرٌّ وَ مُستَودَع‌ٌ بعضي گفتند مستقر في الرحم تا زمان ولادت و مستودع في القبر تا قيام قيامت، و بعضي گفتند مستقر در بطون امّهات و مستودع في اصلاب آباء، و بعضي گفتند مستقر در روي زمين در دنيا و مستودع در قيامت، و بعضي گفتند مستقر در حيات دنيوي و مستودع بعد از موت، و بعضي گفتند مستقر در قبر و مستودع در دنيا و تمام اينها علاوه بر اينکه تفسير برأي است و خيال‌بافي است خلاف ظاهر بلکه صريح آيه است زيرا تمام اينکه مراحل از صلب پدر و رحم مادر و دنيا و قبر و قيامت براي تمام نفوس است و آيه نفوس را و افراد را دو قسمت کرده يک قسمت مستقر که مستودع نيست و قسم دوم بالعکس و لذا گفتند تفصيل قاطع شرکت است و تقسيم قاطع وحدت است و در اخبار بسياري دارد مستقر در ايمان تا آخر عمر و ثابت‌قدم و مستودع در ايمان که يک زماني باشد و بعد زائل شود مثل زبير و اينکه معني هم در بادي نظر خالي از اشکال نيست زيرا اينکه معني از صفات ايمان است که ايمان مستقرّ داريم و ايمان مستودع نه از صفات اشخاص است که افراد بعضي مستقر هستند و بعضي مستودع لکن آنچه بنظر ميرسد که هم رفع اشکال از اخبار بشود و هم با ظاهر تقسيم و تفصيل سازش داشته باشد و اللّه العالم اينکه افراد بشر از زمان آدم تا قيامت دو دسته هستند:
مؤمن و کافر يعني غير مؤمن چنانچه ميفرمايد فَمِنهُم شَقِي‌ٌّ وَ سَعِيدٌ هود آيه 107، امّا مؤمنين بمردن نميميرند و زنده هستند و متنعم بنعم الهي تا دخول در بهشت
جلد 7 - صفحه 150
چنانچه در حق شهداء ميفرمايد وَ لا تَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ أَمواتاً بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقُون‌َ آل عمران آيه 163، و اينکه اختصاص بشهداء ندارد انبياء و اوصياء و اولياء و صالحين و اخيار و ابرار و مؤمنين تمام زنده‌اند و مستقر و ثابت و باقي هستند ببقاء اللّه، و اما غير مؤمن از کفار و معاندين و مخالفين و امثال آنها حيات و زندگاني و بهره‌برداري از نعم الهي منحصر باين چهار روز دنيا است و بعد گرفتار هلاکت و عذاب و سخط و غضب الهي مرده‌اند بلکه ميتوان گفت در همين دنيا هم مادامي که کافر هستند مرده‌اند چنانچه در وصف پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ميفرمايد إِذا دَعاکُم لِما يُحيِيکُم انفال آيه 24، معلوم است مرده را زنده ميکنند اينکه حيات عاريتي بنحو وديعه گرفته ميشود و منظور اخبار هم همين است زيرا استقرار و ثبات مؤمن براي ثبات ايمان او است و زوال و فناء کافر براي زوال ايمان است.
الله‌‌که‌قَد فَصَّلنَا الآيات‌ِ لِقَوم‌ٍ يَفقَهُون‌َ فقه بمعني فهم است مرادف با درک، کساني که فهم آنها ناقص است و قوه درّاکه آنها کوتاه است مثل گوسفند و حمار اينها از آيات الهي بهره‌برداري نميکنند إِن هُم إِلّا کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ سَبِيلًا فرقان آيه 44.