تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ (98)
ترجمه
و او است آنکه آفريد شما را از يک نفس پس جاى قرارى است و جاى امانتى است بتحقيق تفصيل داديم آيات را براى قوميکه مى‌فهمند.
تفسير
خداوند تمام بشر را از حضرت آدم (ع) بوجود آورده چون حضرت حوا هم از او بتفصيليکه در اول سوره نساء گذشت بوجود آمده است پس محل قرارى براى آنها مقرّر فرموده و محل امانتى که بايد در آنجا چندى زيست کنند و توشه با خود بردارند و بدار قرار منتقل شوند و اين امر با آنکه واضح و آشکار است و مفصّلا بيان شده به بيانات مختلفه ولى جز اهل فهم و بصيرت پى بحکمت و سرّ آن نبرده‌اند پس گويا از براى غير آنها بيان نشده است و چون دلالت اين آيه بر مبدء و معاد بيش از آيه سابقه احتياج بفهم و ادراک داشت در آنجا به يعلمون و در اينجا به يفقهون تعبير فرموده و بعضى مستقر بکسر قاف قرائت نموده‌اند و بنابر اين بايد کلمه منکم را تقدير نمود چنانچه بنابر قرائت نصب کلمه لکم مقدر است و در اينصورت مراد آنستکه بعضى از شما مستقر و ثابتيد در ارحام مادرها و در دنيا و بعضى امانت و وديعتيد در اصلاب آباء که بايد منتقل شويد از صلبى بصلبى بلکه از حالى بحالى تا بصورت انسانيت مستقر شويد خلاصه آنکه بعضى بالفعل وجود داريد و بعضى بالقوه که بايد بعد بوجود بيائيد و عياشى ره از حضرت صادق (ع) نقل نموده که از آنحضرت پرسيدند از اين آيه فرمود مستقر در رحم است و مستودع در صلب و بعضى مستودع است ايمان آنها و گرفته ميشود از ايشان مانند زبير که داراى نور ايمان بود از زمان رحلت پيغمبر (ص) تا زمان بيعت مردم با امير المؤمنين (ع) که با شمشير راه ميرفت و مى‌گفت ما بيعت نمى‌کنيم مگر با على (ع) و بعدا از او گرفته شد و در روايتى مستقر بثابت و مستودع بعاريه تفسير شده است و از امام باقر و امام کاظم عليهما السلام انحصار مستقر را بايمان ثابت و مستودع را بايمان زائل پيش از مرگ در دو روايت عيّاشى ره نقل نموده است و در کافى از حضرت کاظم (ع) نقل نموده که خداوند خلق فرمود انبياء را بوصف نبوّت پس نمى‌باشند مگر انبياء و خلق فرمود مؤمنين را بوصف ايمان پس نميباشند
جلد 2 صفحه 359
مگر مؤمنان و بعاريت داد ايمان را بقومى پس اگر بخواهد باقى ميگذارد براى آنها و اگر بخواهد از آنها ميگيرد و در باره آنها فرموده است فمستقر و مستودع چنانچه بعضى ايمانشان عاريتى بود و چون تکذيب نمودند ما را خدا ايمانشان را گرفت و اين روايات مؤيّد قرائت مستقر بکسر قاف است چون اگر بفتح باشد بايد اسم مکان باشد زيرا استقر فعل لازم است و اسم مفعول از آن بنا نمى‌شود ..