تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ کُلِّ شَيْ‌ءٍ فَأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراکِباً وَ مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها قِنْوانٌ دانِيَةٌ وَ جَنَّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ انْظُرُوا إِلى ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ يَنْعِهِ إِنَّ فِي ذلِکُمْ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (99)
ترجمه
و او است آنکه نازل نمود از آسمان آب را پس بيرون آورديم بآن روئيدنى همه چيز را پس بيرون آورديم از آن سبزه را که بيرون ميآوريم از آن دانه را که بر يکديگر چيده شده‌اند و از درخت خرما از شکوفه‌اش خوشه‌هاى نزديک و بوستانها از انگورها و زيتون و انار شبيه بيکديگر و غير شبيه بهم بنگريد بميوه‌اش وقتى که ميوه ميآورد و برسيدنش همانا در اين هر آينه نشانه‌ها است براى گروهى که ميگروند.
تفسير
باران رحمت الهى آبى است که کليّه نباتات بامر حق از آن ميرويد از زمين در صورتى که آب و هوا و زمين يک و خدا يک است ولى تفاوت آنها در رنگ و بو و طعم و شکل و اثر بقدرى زياد است که قابل احصا و قياس نيست و اين اقوى دليل بر عظمت و قدرت خالق است و در ابتدا سبزه است و از آن بامر خداوند بيرون ميآيد دانه‌هائى که مرتب بر يکديگر چيده شده است بطرز خوشى که قابل توصيف نيست و از شکوفه خرما بيرون ميآيد خوشه‌هائى که نزديک بتناول و در دست‌رس است يا نزديک بيکديگرند و نيز بيرون ميآورد خداوند از آب بوستانهائى را بنابر قرائت نصب جنات يا بيرون مى آيد بامر خدا بوستانهائى بنابر قرائت رفع آن و بنابر اين عطف بر قنوان است چنانچه بنابر قرائت نصب عطف بر نبات است در هر حال درختهاى باغها از انگورها و زيتون و انارند و انگورها با آنکه جنسشان مختلف است بعضى از آنها شبيهند بيکديگر در شکل و رنگ و بو و طعم و مقدار و بعضى غير شبيه و شايد باين مناسبت از آن تعبير با عناب که جمع است شده و زيتون و انار با آنکه جنسشان متّحد است اين اختلاف در افراد
جلد 2 صفحه 360
آنها موجود است با آنکه آب و زمين و هوا و خالق همه يکى است و خصوصيت ذکر اين ميوه‌ها آنستکه منافع آنها زياد است و باغهاى عربستان که طليعه اسلام از آنجا آشکار و عالم گير شده است نوعا مشتمل بر اين ميوه‌ها است حال نظر کنيد بميوه هر يک از اين درختها در موقعيکه بثمر ميرسد ولى هنوز کال است و قابل خوردن نيست و در موقع رسيدنش که پخته ميشود و به بينيد چقدر تفاوت در رنگ و طعم و بو و کيفيّت و مزه و خاصيت آنها پيدا ميشود و بدانيد که در اين اختلاف احوال و آثار دلالتهاى واضحه است بر وجود خداوند قادر عالم حکيم مريد که باراده و حسن تدبير خود از جمادات متّحده نباتات مختلفه بيرون ميآورد و اگر فاعل طبيعت بود يک اثر بيشتر نداشت و اين نکته را نمى‌يابند مگر اهل ايمان که خداوند قلب آنها را بنور معرفت منوّر فرموده است پس در واقع اين آيات براى آنها آيات است و بعضى ثمره بضمتين قرائت نموده‌اند تا جمع باشد و ينع مصدر است و محتمل است جمع يانع باشد يعنى رسيده ..