اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُوَ الَّذِي أَنزَل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً فَأَخرَجنا بِه‌ِ نَبات‌َ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ فَأَخرَجنا مِنه‌ُ خَضِراً نُخرِج‌ُ مِنه‌ُ حَبًّا مُتَراکِباً وَ مِن‌َ النَّخل‌ِ مِن طَلعِها قِنوان‌ٌ دانِيَةٌ وَ جَنّات‌ٍ مِن أَعناب‌ٍ وَ الزَّيتُون‌َ وَ الرُّمّان‌َ مُشتَبِهاً وَ غَيرَ مُتَشابِه‌ٍ انظُرُوا إِلي ثَمَرِه‌ِ إِذا أَثمَرَ وَ يَنعِه‌ِ إِن‌َّ فِي ذلِکُم لَآيات‌ٍ لِقَوم‌ٍ يُؤمِنُون‌َ (99)
و او است خداوندي که نازل نمود از طرف بالا آب را که باران باشد پس بيرون آورديم رستن هر چيزي را پس خارج کرديم از او سبزيها که از آن سبزه خارج ميکنيم دانه‌ها که روي يکديگر سوار شده‌اند که خوشه‌هاي گندم و جو و ساير
جلد 7 - صفحه 151
حبوبات باشد که تعبير بسنبل ميکنند و از نخل خرما از شکوفه او خوشه که سرازير است که تعبير بقنوان ميکنند و باغستانها از انگورها و زيتون و انار بعضي شبيه بعضي و بعضي غير متشابه بعض ديگر نگاه کنيد بميوه و ثمره آن موقعي که ميوه ميدهد و موقعي که ميرسد بدرستي که در اينکه قدرت‌نمايي براي شما هرآينه آياتيست که کساني که ايمان دارند از آنها استفاده ميکنند.
وَ هُوَ الَّذِي أَنزَل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً سماء از ماده سموّ است بمعني علوّ و بهمين مناسبت سماوات را سماء ناميدند و کيفيت تکوّن باران از ابخره درياها بتوسط اشعه شمس و ادخنه زمين بتوسط افروختگي آتش متصاعد ميشود بطرف بالا و تشکيل ابر ميدهد و باد اينکه ابرها را بهر طرفي که مأمور است حرکت ميدهد و مواد مائيه آن بطرف زمين نازل ميشود و فوائد باران بسيار است که يکي از آنها تلطيف هوا است چون ذرات زمين که تعبير بگرد ميکنيم بواسطه وزيدن باد در جوّ هوا پراکنده ميشود و تعبير بمکرب ميکنند انسان و حيوانات بواسطه تنفس اينها داخل در قلب ميشود و توليد امراضي ميکند باران اينکه کثافات را از هوا ميگيرد و بزمين ميريزد لذا آب باران در ابتداء گل‌آلود است بعد از زماني گلها را فرومينشاند و زلال ميشود، و يکي از فوائد بزرگ باران اينکه يک قسمت از کره زمين که از درياها خارج است و داراي سکنه است از انسان و حيوان و نبات بلکه معادن احتياج شديد بآب دارند و حيات آنها منوط بآب است وَ جَعَلنا مِن‌َ الماءِ کُل‌َّ شَي‌ءٍ حَي‌ٍّ انبياء آيه 31، و از دريا ممکن نيست آب بجميع نقاط زمين برسد خداوند بقدرت کامله خود از دريا ميگيرد و بطرف بالا ميبرد و در جميع نقاط زمين ميبارد و در اعماق زمين فروميبرد و تشکيل رودخانه‌ها و چاهها و قناتها ميدهد و تمام سکنه بهره برداري ميکند و يکي از فوائد باران حيوانات دريايي هم بهره‌برداري ميکنند مخصوصا صدف که قطره باران در دل
جلد 7 - صفحه 152
آن مرواريد ميشود و هزارها فوائد ديگر که ببعض آنها در اينکه آيه شريفه اشاره دارد فَأَخرَجنا بِه‌ِ نَبات‌َ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ هر چه روئيدني است از حبوب و اشجار و غير اينها بتوسط باران روئيده ميشود از زمين.
فَأَخرَجنا مِنه‌ُ خَضِراً تمام گياهها در ابتداء آن سبز و خرّم است نُخرِج‌ُ مِنه‌ُ حَبًّا مُتَراکِباً مراد حبوب است که از سبزه خوشه گندم که سنبله است بيرون ميآيد که دانه‌ها روي يکديگر سوار شده و از يک قسمت سبزه نخل خرما بيرون ميآيد که وَ مِن‌َ النَّخل‌ِ مِن طَلعِها از شکوفه نخل قِنوان‌ٌ دانِيَةٌ خوشه سربزير بعکس سنبله حبوب و چه فوائدي در شکوفه خرما است و مراتب سير آن تا رطب و تمر گردد و چيزهايي که از آنها بعمل ميآيد و جنّات عطف بحبّا متراکبا يعني نخرج منه جنّات يعني از آن خضر باغستانهايي مِن أَعناب‌ٍ وَ الزَّيتُون‌َ وَ الرُّمّان‌َ باغستان انگور و زيتون و انار و اينها از باب مثال است و ساير فواکه و ميوه‌ها هم مثل اينها است که از آن خضر خارج ميشود، و مثل تمام اينها است اقسام سبزيها و کشت‌ها مثل بطيخ، هندوانه و چيزهايي که در داخل زمين بعمل ميآيد مثل بصل و سيب‌زميني و غير آنها هر چه بتوسط باران از زمين خارج ميشود حتي اقسام رياحين و الف‌ها.
مشتبه و غير متشابه تشابه يا از جهت طعم است يا از جهت رنگ يا از جهت شکل يا از جهت خاصيت است حتي ادويه‌جات بلکه يک ميوه مثل زردالو انگور در مقام رشد اطوار مختلفه دارد از جهت رنگ و طعم و خاصيت جل‌ّ الخالق که هر يک آنها دليل بارزي است بر وجود حق و وحدانيت و علم و قدرت و حکمت و ساير صفات او.
انظُرُوا بنظر تفکر و تدبّر و تامل الي ثمره که مقصود اصلي آنها است إِذا أَثمَرَ از ابتداء ظهور ثمره وَ يَنعِه‌ِ تا زماني که بحدّ کمال ميرسد
جلد 7 - صفحه 153
بعين مثل: نطفه، علقه، مضغه، عظام، لحم، صورت‌بندي تا زمان ولادت از طفوليت تا شيخوخيت چه اندازه اطوار مختلفه و حالات متفاوته و آثار متشتته دارد لکن اشخاصي که ايمان بخدا داشته باشند اينکه آيات باعث ازدياد معرفت آنها ميشود لذا ميفرمايد إِن‌َّ فِي ذلِکُم لَآيات‌ٍ لِقَوم‌ٍ يُؤمِنُون‌َ و اما کفار مثل اينکه کور و کر و لال هستند ابدا برخورد باين آثار نميکنند صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَعقِلُون‌َ بقره آيه 166.