اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ شُرَکاءَ الجِن‌َّ وَ خَلَقَهُم وَ خَرَقُوا لَه‌ُ بَنِين‌َ وَ بَنات‌ٍ بِغَيرِ عِلم‌ٍ سُبحانَه‌ُ وَ تَعالي عَمّا يَصِفُون‌َ (100)
و قرار دادند از براي خدا شريکهاي جن‌ّ را و حال آنکه خداوند آنها را خلق فرمود و از پيش خود درآوردند از براي خدا پسران و دختران را بدون علم و دانش منزّه است خداوند و بالاتر است از اينکه او را متصف باين صفات نمايند وَ جَعَلُوا ممکن است جميع طبقات کفار باشند و ممکن است خصوص ثنويه باشند ببياني که بيايد لِلّه‌ِ شُرَکاءَ الجِن‌َّ مسلّما شرک ذاتي نيست چون احدي قائل نشده فقط إبن کمونه احتمال داده، و شرک صفاتي هم مناسبت ندارد ولي ممکن است شرک افعالي باشد چنانچه ثنويه قائل بنور و ظلمت شدند و مجوس قائل بيزدان و اهرمن يزدان خالق خيرات و اهرمن را خالق شرور مثل موذيات و مضرّات و آفات و نحو اينها، و ممکن است بلکه ظاهر اينست که شرک عبادتي باشد که جميع کفار شيطان‌پرستند و شواهد بر اينکه معني يکي آيه شريفه وَ يَوم‌َ يَحشُرُهُم جَمِيعاً ثُم‌َّ يَقُول‌ُ لِلمَلائِکَةِ أَ هؤُلاءِ إِيّاکُم کانُوا يَعبُدُون‌َ قالُوا سُبحانَک‌َ أَنت‌َ وَلِيُّنا مِن دُونِهِم بَل کانُوا يَعبُدُون‌َ الجِن‌َّ أَکثَرُهُم بِهِم مُؤمِنُون‌َ سبأ آيه 3 و 4 و شاهد ديگر آيه شريفه أَ لَم أَعهَد إِلَيکُم يا بَنِي آدَم‌َ أَن لا تَعبُدُوا الشَّيطان‌َ إِنَّه‌ُ
جلد 7 - صفحه 154
لَکُم عَدُوٌّ مُبِين‌ٌ يس آيه 60، و نظائر اينکه آيات و مراد اطاعت شيطان است مثل عبدي که اطاعت مولي ميکند وَ خَلَقَهُم مرجع ضمير هم راجع بجن‌ّ است که طائفه جن مخلوق خداوند هستند چگونه ميشود شريک خدا شوند در فعل و عبادت و اطاعت و ممکن است راجع بفاعل جعلوا باشد که با اينکه خدا شما را خلق فرموده و بايستي عبادت او را بکنيد چگونه عبادت جن ميکنيد و شريک خدا قرار ميدهيد و ممکن است مرجع هر دو باشد وَ خَرَقُوا خرق دروغ نظير افتراء است و فرق با افتراء اينکه است که خرق دروغ درآوردن از پيش خود است و افتراء دروغ بستن است له بنين که گفتند مسيح و عزير إبن اللّه هستند وَ قالَت‌ِ اليَهُودُ عُزَيرٌ ابن‌ُ اللّه‌ِ وَ قالَت‌ِ النَّصاري المَسِيح‌ُ ابن‌ُ اللّه‌ِ توبه آيه 30 وَ قالَت‌ِ اليَهُودُ وَ النَّصاري نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ مائده آيه 21 و بنات گفتند ملائکه دختران خدا هستند أَ فَأَصفاکُم رَبُّکُم بِالبَنِين‌َ وَ اتَّخَذَ مِن‌َ المَلائِکَةِ إِناثاً اسراء آيه 42 أَم لَه‌ُ البَنات‌ُ وَ لَکُم‌ُ البَنُون‌َ طور آيه 39 فَاستَفتِهِم أَ لِرَبِّک‌َ البَنات‌ُ وَ لَهُم‌ُ البَنُون‌َ أَم خَلَقنَا المَلائِکَةَ إِناثاً وَ هُم شاهِدُون‌َ أَلا إِنَّهُم مِن إِفکِهِم لَيَقُولُون‌َ وَلَدَ اللّه‌ُ وَ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ صافات آيه 149- 152، و غير اينها از آيات بغير علم اگر علم داشتند ميدانستند که ذات اقدس ربوبي صرف وجود است و ماهيت ندارد و محل حوادث نيست و حال‌ّ در چيزي نميشود و محل‌ّ چيزي هم واقع نميشود و توليد و تناسل از لوازم جسم و جسمانيت است و او منزّه و مبرّاء است لَم يَلِد وَ لَم يُولَد وَ لَم يَکُن لَه‌ُ کُفُواً أَحَدٌ.
سُبحانَه‌ُ وَ تَعالي عَمّا يَصِفُون‌َ سبحان تنزّه از جميع عوارض امکاني و جسماني است و تعالي بالاتر از اينکه است که او را وصف نمود بالاخص اينکه نحو اوصاف که از مختصّات جسم و جسماني و عوارض امکاني است.
155