اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ذلِکُم‌ُ اللّه‌ُ رَبُّکُم لا إِله‌َ إِلاّ هُوَ خالِق‌ُ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ فَاعبُدُوه‌ُ وَ هُوَ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَکِيل‌ٌ (102)
اينست خداوند پروردگار شما نيست الهي مگر او خلق‌کننده هر چيزيست پس بايد او را بپرستيد و او است بر هر چيزي نگهبان.
ذلِکُم‌ُ اللّه‌ُ اينکه شئون و صفات مذکوره در آيات قبل خصيصه ذات اقدس ربوبي است که نام نامي و اسم گرامي او اللّه است که اسم است از براي ذات مقدسي که مستجمع جميع کمالات و منزه و مبراء از جميع نقائص و عيوب باشد.
ربّکم مربّي شماها است که از نيستي صرف ايجاد فرمود در مادة المواد و هر آني اطوار مختلفه و صور متشتته و البسه متجدده بقامت شما پوشانيد تا بعالم
جلد 7 - صفحه 157
انسانيت رسانيد و عقل و شعور و ادراک و فهم بشما عنايت فرمود.
لا إِله‌َ إِلّا هُوَ گذشت در شرح کلمه طيّبه لا اله الا اللّه اشکالي که بعض بي‌خردان کردند که لا لاء نفي جنس است احتياج باسم و خبر دارد و خبر آن محذوف است يا ممکن و يا موجود بايد باشد و بر هر تقدير اشکال وارد ميشود زيرا اگر بگويي: لا اله ممکن الّا اللّه، فقط اثبات امکان وجود اللّه ميکند ولي اثبات وجود نميکند و اگر بگويي: لا اله موجود الّا اللّه، نفي امکان اله غير او را نميکند و گفتيم در جواب اينکه اشکال اينکه لا نفي حقيقت ميکند احتياج باسم و خبر ندارد مثل کان تامّه و ليس تامه مي‌گويي کان اللّه و لم يکن معه شي‌ء معني حقيقة الوهيت منحصر و مختص بذات مقدس او است.
خالِق‌ُ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ کل ما يصدق عليه شي‌ء فهو خالقه و موجده و محييه و فاعله غاية الامر افعال الهيه بر دو قسم است بعضي بدون اسباب و وسائط و معدات است و بعضي باسباب و معدات است که گفتند (ابي اللّه ان يجري الامور الّا باسبابها) و در افعال اختياريه عباد يکي از اسباب اختيار عبد است و باين جهت صحت دارد استناد فعل بعبد و موجب صحت ثواب و عقاب و تکليف ميشود و جبر لازم نميآيد و صحيح است استناد بخداوند زيرا ساير اسباب و معدات بدست قدرت او است و تفويض غلط است لذا فرمودند
(لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين.)
فَاعبُدُوه‌ُ بحکم عقل و شرع بايد عبادت و بندگي او را نمود و غير او هر که باشد و هر چه باشد لايق پرستش نيست زيرا تمام در عبوديت مساوي هستند از ملائکه و انبياء و اولياء و من دونهم.
وَ هُوَ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَکِيل‌ٌ همين نحوي که جميع ممکنات در ايجاد محتاج بموجد هستند در بقاء هم محتاج بمبقي هستند خداوند همين نحوي که آنها را خلق و ايجاد فرمود بقاء و ثبات آنها هم منوط باراده و مشيئة او است (اگر نازي
جلد 7 - صفحه 158
کند از هم فروريزند قالبها) و معناي وکيل همين است يعني نگهبان.