اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا تُدرِکُه‌ُ الأَبصارُ وَ هُوَ يُدرِک‌ُ الأَبصارَ وَ هُوَ اللَّطِيف‌ُ الخَبِيرُ (103)
درک نميکند او را ديدنها و او درک ميکند ديدنها را و او است لطيف و خبير لا تُدرِکُه‌ُ الأَبصارُ درک قوه‌ئيست مسمي بقوه درّاکه که صورت اشياء را بتوسط حواس‌ّ ظاهره حس بصر و سمع و شامه و ذائقه و لامسه در ذهن در مي آورد يا مطالب علميه را بتوسط قواي باطنه ثبت ميکند، و بصر ديدني‌ها است که بتوسط چشم در ذهن صورت ميدهد يا بتوسط چشم عقل و روح بجزئيات و کليات پي ميبرد و خداوند عالم نه بچشم ظاهري ديده ميشود زيرا چشم فقط اشکال و الوان و هيئات را که از عوارض جسم است مشاهده ميکند و خداوند منزه از جسم و جسماني است و مبراء از عوارض شکل و رنگ و هيئت است و نه بچشم باطني زيرا بچشم قلب درک نمودن اشياء منوط باينست که وجود خارجي را از او بگيرد و وجود ذهني بماهيت بدهد تا در ذهن درآيد و چون خداوند صرف وجود است و ماهيت ندارد معقول نيست در ذهن تصور نمود از امير المؤمنين عليه السّلام است فرمود
(کلّما ميزتموه باوهامکم فهو مخلوق مثلکم مردود اليکم)
پس لا تُدرِکُه‌ُ الأَبصارُ.
وَ هُوَ يُدرِک‌ُ الأَبصارَ درک الهي علم او است چون بسياري از صفات بمعني ظاهري او در حق خداوند محال است و مرجع آنها بعلم است، بصير يعني عالم بديدنيها، سميع عالم بمسموعات، حکيم عالم بحکم و مصالح، مريد عالم بصلاح و فساد اشياء، مدرک عالم بجزئيات زيرا حواس ظاهريه و باطنيه در او غلط و کفر است و موجب ترکيب ميشود و احتياج و از لوازم امکان است و علم هم که تعبير ميکنيم عين ذات است نه صفت عارضه
(و کمال توحيده نفي الصفات عنه لشهادة کل صفة انّها غير الموصوف و شهادة کل‌ّ موصوف انّه غير الصفة فمن وصفه فقد قرنه
جلد 7 - صفحه 159
و من قرنه فقد جزأه و من جزأه فقد جهله)
تا آخر خطبه نهج البلاغه بلکه چون وجود غير متناهيست و محدود بحدود نيست جميع مراتب وجود را بوحدته و بساطته داراست که يکي از مراتب وجود علم است، قدرت است، حيات است و نحو اينها وَ هُوَ اللَّطِيف‌ُ الخَبِيرُ لطيف را حکماء بريزه‌کار معني کرده و ريزه‌کاريها و دقّتها که در هر يک از مخلوقات بکار برده که عقول تمام عقلاء را مات و حيران نموده، و بعضي بتلطف و مهرباني نسبت ببندگان تفسير کرده‌اند کثرت نعمت را قليل شمرده بر طاعت قليل ثواب کثير عنايت فرموده، دعوت آنها را اجابت بجواب لبيک نموده و اگر بنده اجابت دعوت او کند او را بمقام قرب نزديک نموده اگر معصيت کند عفو فرموده، اگر اعراض کند او را دعوت نموده، اگر اقبال کند او را هدايت فرموده، و بعضي گفتند اگر بنده باو افتخار کند او را عزيز ميگرداند و اگر اظهار فقر کند او را غني مينمايد، و بعضي گفتند عطاء او خيرة است و منع او ذخره است، و بعضي باسباغ و فراواني نعمت تفسير کرده‌اند و بالجمله بجميع معاني خداوند لطيف است. و خبير يعني از جزئيات امور گذشته، آينده، ظاهريه، باطنيه مطّلع و با خبر است وَ ما يَخفي عَلَي اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ فِي الأَرض‌ِ وَ لا فِي السَّماءِ ابراهيم آيه 41 لا يَعزُب‌ُ عَنه‌ُ مِثقال‌ُ ذَرَّةٍ فِي السَّماوات‌ِ وَ لا فِي الأَرض‌ِ سبأ آيه