تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِکُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ (103)
ترجمه
درک نمى‌کند او را ديده‌ها و او درک ميکند ديده‌ها را و او است نافذ آگاه.
تفسير
در کافى و توحيد از حضرت صادق (ع) نقل نموده است که مراد آنستکه و هم احاطه بحق پيدا نمى‌کند و بصيرت بآن راه نمى‌يابد خدا بزرگتر از آنستکه بچشم ديده شود و از حضرت باقر (ع) نقل نموده است که اوهام دلها دقيق‌تر از بينائيهاى چشمها است گاهى و هم ادراک مى‌کند چيزيرا که چشم نديده است و خدا را اوهام دلها درک نمى‌کند چه رسد به بينائيهاى چشمها و در توحيد از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که خداوند همان است که فرموده است درک نمى‌کند او را ابصار و احاطه پيدا نمى‌کند باو و در مجمع و عياشى از حضرت رضا (ع) نقل نموده که پرسيدند از اختلاف مردم در رؤيت خدا فرمود کسيکه وصف کند خدا را بر خلاف آنچه وصف نموده است او خود را بآن به تحقيق افتراء بزرگى بخدا بسته است درک نمى‌کند او را ديدها ولى مراد نه اين ديدها است بلکه ديدهائى که در دلها است و هم بر او واقع نميشود و نميتوان درک نمود که چگونه است او و در کافى و توحيد و عيون از آنحضرت نقل نموده است که لطيف بودن خدا بمعناى کمى و باريکى و کوچکى نيست بلکه مراد نفوذ در اشياء و امتناع از ادراک است که نمى‌شود تعريف نمود او را بحدّ و تحديد نمود او را بوصف پس لطافت در ما بمعنى ديگر است و در خدا بمعنى ديگر و امّا خبير بودن خدا باين معنى است که چيزى پوشيده از آن نيست و بر او مخفى نمى‌ماند نه از راه تجربه و اعتبار چون کسيکه از راه تجربه و اعتبار عالم شود جاهل بوده و خدا هميشه
جلد 2 صفحه 363
خبير بوده و هست بآنچه خلق مى‌کند و آنچه خلق نمى‌کند و خبير شدن مردم بعد از استخبار و تعلّم است پس لفظ مشترک است بين ما و خدا و معنى مختلف پس خلاصه مستفاد از آيه شريفه و اخبار ائمه اطهار عليهم السلام آنستکه درک نمى‌کند او را بصرها و بصيرت‌ها چون لطيف است يعنى مجرد است از جسم و لوازم آن پس بچشم ديده نمى شود و مجرد است از جنس و فصل و اعراض عامّه و خاصّه پس بوهم و عقل در نمى‌آيد و نافذ است در اشياء ولى ممزوج با آنها نيست و منفک از آنها هم نيست پس در نهايت لطافت و دقّت و رقّت است و او درک ميکند بصرها و بصيرت‌ها را چون خبير است و آگاه است از ديدهائى که معطوف باو است و دلهائى که متوجه بسوى او است و بعضى گفته‌اند خدا لطيف است يعنى داراى لطف و مرحمت نسبت به بندگان است يا دقيق و باريک بين است در صنع و تدبير خود و تربيت بندگان ..