تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قَدْ جاءَکُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها وَ ما أَنَا عَلَيْکُمْ بِحَفِيظٍ (104)
بعد از ذکر آيات داله بر وحدانيت و کمال قدرت و علم، بيان رفع اعتذار فرمايد:
قَدْ جاءَکُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ: بگو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به تحقيق آمد به شما بينات و دلائل ظاهره از جانب پروردگار شما و وضوح آن بر وجهى است که گوئيا آن را مى‌توان ديد فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ: پس هر که ببيند حق را و تصديق آن نمايد بوسيله بصائر و تفکر در آن، پس نفع ايمان و تصديق مر او را باشد و فايده ثواب آن راجع به او شود وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها: و هر که کور شد قلب او از تدبر در حجج ظاهره و بدان سبب گمراه گرديد، پس ضرر و وبال آن بر او خواهد بود. و بگو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله وَ ما أَنَا عَلَيْکُمْ بِحَفِيظٍ: و نيستم من بر شما نگهبان که محافظت اعمال شما کنم و بر آن شما را جزا دهم، چه بر من فقط همين تبليغ است و حق تعالى حافظ اعمال شما و شما را مجازات خواهد داد. نزول «2» اين آيه قبل از امر قتال بود. و چون حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله به آن مأمور شد حفيظ شد بر آنها و ايشان را به اعمال و افعال قبيحه جزا داد که آن قتل و اسيرى ايشان بود.
تبصره- آيه شريفه «فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها» دليل است بر آنکه
«1» نهج البلاغه، خطبه 177 (با اندکى تفاوت)
«2» مجمع البيان ج 2 ص 346.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 348
بندگان مختارند در افعال خود به وجوهى: 1- بصيرت در بيّنات الهى که موجب هدايت و کورى در آيات که سبب ضلالت است، منوط به اختيار خود شخص مى‌باشد. 2- چون قوه فعل و ترک در شخص مساوى است، اختيار ثابت شود.
3- اگر جبر باشد، ثواب و عقاب در اعمال لغو خواهد بود.