اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ کَذلِک‌َ نُصَرِّف‌ُ الآيات‌ِ وَ لِيَقُولُوا دَرَست‌َ وَ لِنُبَيِّنَه‌ُ لِقَوم‌ٍ يَعلَمُون‌َ (105)
و همين نحو ما آيات خود را پي در پي بيان ميکنيم و هراينه آن کفار و مشرکين ميگويند بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که درس خوانده‌اي (يعني از ديگران فراگرفته‌اي) و هراينه ما بيان ميکنيم از براي قومي که ميدانند و علم دارند وَ کَذلِک‌َ نُصَرِّف‌ُ الآيات‌ِ يعني همان نحوي که ما در اينکه آيات قبل آثار قدرت و عظمت خود را براي اثبات توحيد بيان کرديم همين نحو آيات قرآني و ساير معجزات را يکي بعد از ديگري نازل نموديم که دليل باشد بر صدق نبي‌ّ محترم و مثبت نبوّت آن سرور باشد زيرا معجزه فعل الهي است که بدست نبي‌ّ جاري ميشود و ديگران عاجز هستند از آوردن مثل آن و اينکه نشانه خداوند است بين خدا و بنده‌گان که بدانيد اينکه شخص فرستاده من است چنانچه عصاي موسي عليه السّلام ثعبان گردد و سحر سحره فرعون را ببلعد، و احياء عيسي (ع) مردگان را و ساير معجزات که بانبياء عليهم السّلام اعطاء شده، اينکه آيات شريفه قرآن را و سور آن را پي در پي نجوما در ظرف بيست و دو سال بر اينکه رسول محترم نازل نموديم که معناي تصريف همين است و لذا علم صرف را صرف گفتند که هر فعل و فاعل و مفعول و صفة مشبهة و صفة مبالغه و ماضي و مضارع و امر و ثلاثي و رباعي و خماسي و مجرد و مزيد فيه را از افعال و تفعيل و افتعال و انفعال و تفعّل و استفعال را وجه اشتقاق آنها را بيان ميکند و بعقيده صرفيين مبدء اشتقاق را مصدر ميدانند اگرچه اينکه هم تمام نيست زيرا مصدر هم مشتق است و مبدء همان ماده اصليه است که ضاد و باء و راء باشد در مشتقات ضرب که اينکه ماده در تمام هيئات موجود
جلد 7 - صفحه 162
است و يکي از هيئات مصدر است که مفيد معني است نظير هيولاي صرفه که تعبير بمادة المواد اصليه ميکنند و بدون صورت جسماني تحقق‌پذير نيست
هيولا در بقاء محتاج صورت || تشخص کرد صورت را گرفتار
و لذا گفتند شيئيت شي‌ء بصورت است نه بمادّه و بهمين مناسبت صرّاف را صرّاف گفتند که نقود را زير و بالا ميکند و صحيح و سقيم و خوب و بد آن را تميز ميدهد و هر استاد فنّي را صرّاف گفتند جواهرشناس صراف جواهرات است، استاد زرگر صرّاف طلاها است، علماء اعلام صراف علم هستند، خداوند عالم صراف نبي صادق و کاذب است باعطاء معجزات و صفات و شرائط نبوت و فقدان موانع آن وَ لِيَقُولُوا دَرَست‌َ لکن جاهل بي‌خبر و عامي بي‌اطلاع و احمق بي‌شعور که هرّ را از برّ تميز نميدهد حتي انبياء اولو العزم را رمي بتکذيب ميکند و معجزه را حمل بسحر و جادو، وحي الهي را حمل به اينکه از ديگران فرا گرفته وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا إِن هَذا إِلّا إِفک‌ٌ افتَراه‌ُ وَ أَعانَه‌ُ عَلَيه‌ِ قَوم‌ٌ آخَرُون‌َ فرقان آيه 5 وَ لَقَد نَعلَم‌ُ أَنَّهُم يَقُولُون‌َ إِنَّما يُعَلِّمُه‌ُ بَشَرٌ لِسان‌ُ الَّذِي يُلحِدُون‌َ إِلَيه‌ِ أَعجَمِي‌ٌّ وَ هذا لِسان‌ٌ عَرَبِي‌ٌّ مُبِين‌ٌ نحل آيه 105، ميگويند پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم درس خوانده با اينکه در ميان آنها چهل سال بوده و با کسي تماسّي نداشته فَقَد لَبِثت‌ُ فِيکُم عُمُراً مِن قَبلِه‌ِ أَ فَلا تَعقِلُون‌َ يونس آيه 16.
وَ لِنُبَيِّنَه‌ُ لِقَوم‌ٍ يَعلَمُون‌َ کساني که عاقل و دانشمند و فهميده هستند اينکه تصريف آيات براي آنها سود دارد و خداوند بلطف و عنايتش بر آنها ظاهر ميگرداند و بيان ميفرمايد اگرچه قرآن بر سرتاسر دنيا نازل شده لکن بهره‌برداري از آن خاصه علماء است و آنها صراف و مميز حق و باطل هستند بايد رجوع بآنها کرد نه بهر جاهل بي‌سر و پا و گمراه و گمراه‌کننده‌اي.
163