تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ کَذلِکَ زَيَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ (108)
«1» مجمع البيان ج 2 ص 346.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 351
شأن نزول «1»- چون آيه «إِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ» «2» نازل شد مشرکان گفتند: اى پيغمبر، زبان از دشنام بتان ما کوتاه کن و الّا ما خداى تو را که به صفات کمال ياد مى‌کنى هجو نمائيم. آيه شريفه نازل شد:
وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ: و دشنام مدهيد آنانکه مى‌پرستند غير خدا را، و به قبايح ايشان را ياد مکنيد فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ: که ايشان در مقابل آن، ناسزا گويند ذات ذو الجلال الهى را از روى جهل و نادانى. آيه شريفه خطاب به مسلمانانى است که سبّ الهه مشرکان مى‌نمودند، و آنها هم زبان به سب خدا و جسارت گشودند؛ حق تعالى، نهى فرمود.
تنبيه- آيه شريفه را اشاراتى است:
1- آنکه طاعت هرگاه مؤدى به معصيت شود، ترک آن لازم است، چه مؤدى به شر، شرّ است.
2- دلالت دارد به مدارا با کفار در حين غلبيت آنها، چه فرمود: با کفار مدارا کن وقتى که در جوار ايشانى و ناصر و معينى ندارى. و هرگاه آن حضرت در وقت ضعف، مأمور به مدارا، پس رعيت نيز به اين اولى باشند، زيرا مرتبه ايشان دون مرتبه آن حضرت، و وجوب دفع ضرر از حکم عقل و شرع است.
3- آيه دلالت دارد بر آنکه جايز نيست از مکلف فعل يا قولى صادر شود که مؤدى به معصيت او گردد.
در کافى، حضرت صادق عليه السّلام در حديثى فرمايد: و بر شما باد پرهيز کردن از سب اعداء خدا زيرا زمانى که مى‌شنوند کلام شما را، پس سبّ خدا نمايند از روى جهل و نادانى. «3» عياشى روايت کند که از آن حضرت سؤال نمودند از اين آيه. فرمود: آيا
«1» مجمع البيان ج 2 ص 347.
«2» انبياء آيه 98.
«3» روضه کافى، جلد 8، حديث اوّل، صفحه 7.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 352
ديده‌ايد شما کسى را که سبّ خدا نمايد؟ عرض کردند: نه، چگونه مى‌شود؟
فرمود هر که سبّ ولىّ خدا نمايد، سبّ حق تعالى کرده.
در اعتقادات: عرض کردند يا بن رسول اللّه ما مى‌بينيم در مسجد به آواز بلند، سبّ اعداى شما کنند. فرمود: خدا از رحمت خود دور گرداند کسى را که متعرّض ما شود «1»، و حق تعالى فرمايد: «وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ- الخ».
و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به حضرت على عليه السّلام فرمود: هر که سبّ تو کند، مرا سب نموده، و سابّ من، سابّ خدا، و هر که خدا را سب نمايد، او را برو در جهنم اندازد. «2» کَذلِکَ زَيَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ: همچنانکه زينت داديم اعمال کفار را در نظرشان، زينت داديم ما براى هر گروهى اعمالشان را از نيک و بد و بر وجه تخليه که کُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ*. «3» يا آنکه ما ايشان را عقل کامل و شرع شامل و علم به حسن محسنات و قبح مقبحات داديم، تا فعل حسن را بدانند و بجا آورند و از قبيح اجتناب کنند، و چون مقتضاى عقل را بکار نبردند و تابع هواى نفس شدند، ما آنها را به اعمال قبيحه خودشان واگذاشتيم، و به قهر و جبر ايشان را منع نکرديم؛ پس گويا مزيّن اعمال آنها، مائيم. يا آنکه ما هر امتى را به ايمان و طاعت امر و بر آن ترغيب و تحريص نموديم و با امت سالفه نيز همچنين کرديم، و هر تمکين و لطف که با شما نموديم، با آنها نيز همان طريقه مرعى داشتيم و ايمان و طاعت را در نظرشان مزين ساختيم به دلايل واضحه و حجج بينه؛ و با وجود بر اين، ايشان به آن اقدام ننمودند و تابع اهواء باطله خود شدند ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ: پس بسوى جزاى پروردگارشان است بازگشت ايشان فَيُنَبِّئُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ: پس آگاه و مخبر سازد ايشان را در وقت محاسبه و مکافات به آنچه بودند که عمل مى‌کردند از خير و شر.
«1» تفسير عياشى، جلد اوّل، صفحه 373، حديث 80.
«2» جامع الاخبار، فصل 125، حديث 5 (با تفاوت مختصر)
«3» انعام آيه 108.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 353