اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تَسُبُّوا الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ فَيَسُبُّوا اللّه‌َ عَدواً بِغَيرِ عِلم‌ٍ کَذلِک‌َ زَيَّنّا لِکُل‌ِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُم ثُم‌َّ إِلي رَبِّهِم مَرجِعُهُم فَيُنَبِّئُهُم بِما کانُوا يَعمَلُون‌َ (108)
و دشنام ندهيد کساني را و چيزهايي را که مشرکين عبادت آنها را ميکنند غير از خدا پس اينکه سبب شود که آنها از روي جهل و دشمني دشنام بخدا دهند همين نحو زينت داديم بر هر قوم و طائفه در نظر آنها عملشان را پس از اينکه بازگشت آنها است بسوي پروردگار خود پس آنها را آگاه ميکند بآنچه که بودند عمل ميکردند.
وَ لا تَسُبُّوا سب‌ّ دشنام است و اعم‌ّ از فحش است زيرا فحش دشنام است بالفاظ رکيکه مثل ذکر مادر، خواهر، زن، اسامي عورت، نسبت زنا، لواط و امثال اينها و در حديث است
(سباب المؤمن فسوق)
و از اينکه حديث استفاده ميشود که از گناهان کبيره است
و قتاله کفر و اکل لحمه معصية و حرمة ماله کحرمة دمه
روايت ابي بصير از حضرت باقر عليه السّلام از رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در مکاسب شيخ، و در
جلد 7 - صفحه 167
روايت سکوني از حضرت صادق عليه السّلام از رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(سباب المؤمن کالمشرف علي الهلکة)
و در روايت ابي بصير از حضرت باقر (ع) در وصاياي حضرت رسول (ص) فرمود
(لا تسبّوا فتکسبوا العداوة)
بلکه ادلّه اربعه قائم است بر حرمت سب‌ّ مؤمن امّا غير مؤمن مانعي ندارد بالخصوص اهل بدعت چنانچه از حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است بنا بر نقل شيخ انصاري رحمة اللّه عليه فرمود
(اذا رأيتم اهل البدع من بعدي فاظهروا البراءه منهم و اکثروا من سبّهم و الوقيعة فيهم)
و فحش اشدّ از سب‌ّ است در مجمع البحرين
(في الحديث ان‌ّ اللّه حرّم الجنّة علي کل‌ّ فحّاش بذي‌ّ قليل الحياء لا يبالي بما قال و لا ما قيل له فانّک ان فتشته لم تجده الّا لغية او شرک شيطان)
و لغية را تفسير باولاد زنا کرده‌اند، بلي سب‌ّ اعداء دين اگر موجب سب آنها شود بمقدسات دين حرام است چون اينکه سبب ميشود که سب بمقدسات دين کنند و شريک ميشود در گناه او چنانچه آيه شريفه باين مطلب اشاره دارد که فرمود وَ لا تَسُبُّوا الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ فَيَسُبُّوا اللّه‌َ عَدواً بِغَيرِ عِلم‌ٍ و از همين باب است سب‌ّ رؤساء مذاهب باطله که سبب شود آنها سب برؤساء دين کنند يا سب‌ّ کتب ضلال که منشأ شود سب بکتب ديني کنند يا سب بعلماء آنها که موجب شود سب بعلماء مذهب کنند و هکذا و بر طبق اينکه اخباري داريم در مجمع و برهان دارد که از حضرت صادق عليه السّلام سؤال کردند از اينکه حديث مروي از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که فرمود شرک مخفي‌تر است از راه رفتن مورچه بر سنگ صاف در شب تاريک حضرت فرمود مؤمنين سب ميکنند معبودات مشرکين را و اينکه سبب ميشود که آنها سب اله کنند اينکه مؤمن شريک شده در سب خدا با آن کافر مشرک چون سبب شد که او سب کند بعد حضرت تمسک باين آيه فرمود بلکه امر بسيار دقيق است، در سفينه دارد که شخصي از اصحاب امير المؤمنين عليه السّلام را مار گزيد حضرت سبب آن را فرمودند که تو نزد فلان شخص عاتي سرکش بودي
جلد 7 - صفحه 168
(ظاهرا عثمان بوده) که قنبر غلام من وارد شد تو او را بسيار احترام گذاردي و براي او قيام کردي آن شخص عاتي سببش را پرسيد گفتي چون غلام علي است اينکه سبب شد که آن ملعون بقنبر بسيار اذيت کرد و در مقام اذيت بمن هم برآمد اي کاش ابناء نوع ما ميفهميدند که در چه جناياتي شرکت دارند و اللّه الحافظ.
کَذلِک‌َ زَيَّنّا لِکُل‌ِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُم بعض مفسرين نظر به اينکه خداوند باطل را زينت نميدهد در نظر اهل باطل يک نوع تصرفات و تمحّلات بارده در اينکه جمله کردند و ما مکرر گفته‌ايم که افعال اختياريه عباد هم استنادش بعبد صحيح است هم اگر سوء باشد استنادش بشيطان و هم استنادش بخدا بدون اينکه جبر لازم آيد مثل اينکه آيه و آيه شريفه وَ إِذ زَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم انفال آيه 50، و آيه شريفه وَ کَذلِک‌َ زَيَّن‌َ لِکَثِيرٍ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ قَتل‌َ أَولادِهِم شُرَکاؤُهُم انعام آيه 138، و بسيار آيات ديگر، و کلمه زيّنّا در اينکه آيه مثل کلمه جعلنا است در چند آيه بعد وَ کَذلِک‌َ جَعَلنا لِکُل‌ِّ نَبِي‌ٍّ عَدُوًّا شَياطِين‌َ الإِنس‌ِ وَ الجِن‌ِّ انعام آيه 112.
ثُم‌َّ إِلي رَبِّهِم مَرجِعُهُم در يوم القيمة که تمام خلق اولين و آخرين بازگشت ميکنند براي پاداش اعمال و اخلاق و عقائد فَيُنَبِّئُهُم بِما کانُوا يَعمَلُون‌َ عمل نيک و بد، خلق حميده و رذيله، عقيده صحيحه و فاسده.