اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَقسَمُوا بِاللّه‌ِ جَهدَ أَيمانِهِم لَئِن جاءَتهُم آيَةٌ لَيُؤمِنُن‌َّ بِها قُل إِنَّمَا الآيات‌ُ عِندَ اللّه‌ِ وَ ما يُشعِرُکُم أَنَّها إِذا جاءَت لا يُؤمِنُون‌َ (109)
و قسم خوردند اينکه مشرکين باسم جلاله جدا و اجتهادا يعني قسم محکم از آن قسمهاي مؤکده که هراينه اگر آمد آنها را نشانه و آيتي که ميخواهند هرآينه ايمان ميآورند بآن آية بگو آيات الهيه باختيار من نيست فقط نزد
جلد 7 - صفحه 169
خداوند است و چيست شما را آگاه کند که آن آيت هم اگر بيايد باز ايمان نخواهيد آورد.
وَ أَقسَمُوا بِاللّه‌ِ قسم يکي از اموريست که واجب ميشود عمل بر طبق آن مثل نذر و عهد و در مخالفتش کفاره دارد بنص آيه شريفه فَکَفّارَتُه‌ُ إِطعام‌ُ عَشَرَةِ مَساکِين‌َ مِن أَوسَطِ ما تُطعِمُون‌َ أَهلِيکُم أَو کِسوَتُهُم أَو تَحرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَن لَم يَجِد فَصِيام‌ُ ثَلاثَةِ أَيّام‌ٍ ذلِک‌َ کَفّارَةُ أَيمانِکُم مائده آيه 91، و در باب ترافع هم اگر مدعي اقامه بيّنه نکرد منکر حق قسم دارد بنص فرمايش نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم
(انما اقضي بينکم بالبيّنات و الايمان)
و صيغه قسم (باللّه، تاللّه، و اللّه) است و متعلق قسم بايد فعل جائزي باشد بر فعل حرام و ترک واجب تعلق نميگيرد و اگر قسم بر فعل واجبي تعلق گرفت وجوبش مؤکد ميشود و بر مخالفتش دو عقوبت دارد ترک واجب و مخالفت قسم مثل مورد آيه که بر آنها واجب بود ايمان آوردن و بقسم مؤکد شد.
جَهدَ أَيمانِهِم جهد و اجتهاد جديت در وفاء بقسم است به اينکه البته و صد البته باين وفاء مينمائيم لَئِن جاءَتهُم آيَةٌ آيات بسيار و معجزات بي‌شمار از براي آنها آمد و حجت بر آنها از هر جهت تمام شد لکن براي بهانه‌گيري و عذرتراشي تقاضاي يک معجزات که مطابق هوسهاي نفسانيه آنها باشد نمودند مثل اينکه کوه طلا شود يا از آسمان قطعه ساقط شود يا ملائکه با او باشند چنانچه ميفرمايد وَ قالُوا لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي تَفجُرَ لَنا مِن‌َ الأَرض‌ِ يَنبُوعاً أَو تَکُون‌َ لَک‌َ جَنَّةٌ مِن نَخِيل‌ٍ وَ عِنَب‌ٍ فَتُفَجِّرَ الأَنهارَ خِلالَها تَفجِيراً أَو تُسقِطَ السَّماءَ کَما زَعَمت‌َ عَلَينا کِسَفاً أَو تَأتِي‌َ بِاللّه‌ِ وَ المَلائِکَةِ قَبِيلًا أَو يَکُون‌َ لَک‌َ بَيت‌ٌ مِن زُخرُف‌ٍ أَو تَرقي فِي السَّماءِ وَ لَن نُؤمِن‌َ لِرُقِيِّک‌َ حَتّي تُنَزِّل‌َ عَلَينا کِتاباً نَقرَؤُه‌ُ قُل سُبحان‌َ رَبِّي هَل کُنت‌ُ إِلّا بَشَراً رَسُولًا اسراي آيه 92- 95، و مکرر گفته‌ايم آنچه لازم است اقامه حجت است در معجزه نه ملعبه دست فساق و کفار لَيُؤمِنُن‌َّ بِها با اينکه مسلّما اگر کسي
جلد 7 - صفحه 170
در مقام هدايت باشد بيک معجزه يا يک دليل قطعي ايمان ميآورد و اگر قابليت نداشته باشد هزارها امثال اينکه معجزات بر او نتيجه ندارد.
قُل إِنَّمَا الآيات‌ُ عِندَ اللّه‌ِ فعل الهي است بمقتضاي وقت و صلاح بدست نبي جاري ميشود در تحت اختيار نبي نيست وَ ما يُشعِرُکُم چيست که شما را بفهماند چون مؤمنين خيال ميکردند که اگر موافق ميل مشرکين اقامه معجزه شود آنها ايمان ميآورند ولي خدا ميداند که آنها إِذا جاءَت بر فرض موافق ميل آنها اقامه شود لا يُؤمِنُون‌َ عناد و عصبيت و تقليد آباء و هواهاي نفسانيه و عادات جاهليت مانع از ايمان آوردن آنها است.