تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ نُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَ أَبْصارَهُمْ کَما لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ نَذَرُهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ (110)
ترجمه
و برميگردانيم دلهاشان را و چشمهاشان را همچنانکه ايمان نيآوردند بآن اوّل بار و واميگذاريمشان در طغيانشان که سر گردان باشند.
تفسير
طائر قدسى عقل و بصيرت که از شاخسار جنان پرواز نموده و در دل انسانى آشيانه گرفته وقتى بسنگ تعصّب و عناد رانده و بلطمه سرکشى و استکبار آزرده شد پرواز ميکند و بمحلّ خود عود مينمايد و در نتيجه دل و ديده بصيرت انسانى منقلب و زير و زبر ميشود و اين انتقام الهى است از کسيکه خيانت در امانت نموده است که بايد در نتيجه اين تجاوز از حدّ و طغيان در وادى ضلالت حيران و در بيابان جهل سرگردان بماند لذا خداوند در تعقيب اخبار از عدم ايمان آنها در آيه سابقه ميفرمايد و وارونه مى کنيم دلهاى آنها را از توجه بحق پس نمىفهمند آنرا و ديدههاى آنها را پس نمىبينند آنرا و ايمان نمىآورند بآن چنانچه ايمان نياوردند بآن يا بقرآن در اوّل امر و قمى ره فرموده يعنى در عالم ذرّ و بنظر حقير براى آنکه ايمان نياوردند در ابتداء بعثت و مشاهده معجزات از راه عناد و لجاج و واميگذاريم آنها را بحال خودشان حيران و سرگردان و هدايت نمىکنيم آنها را مانند اهل ايمان براى بطلان استعداد و قابليت آنها مر هدايت را بسوء اختيار خودشان و قمى ره از حضرت باقر (ع) نقل نموده که مراد از قلب افئده زير
جلد 2 صفحه 369
و زبر شدن دلهاى آنها است و مراد از قلب ابصار کورى ديده بصيرت آنها است که راه هدايت را نمىبينند و امير المؤمنين (ع) فرموده که اول چيزيکه مردم منقلب ميشوند از آن جهاد بدستها است پس از آن جهاد بزبانها است پس از آن جهاد بدلها است پس کسيکه معرفت پيدا نکرد دل او بمعروف و منکر نشمرد منکر را قلب او وارونه و زير و زبر ميشود پس قبول نميکند هيچ خيرى را هرگز ..