اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَغَيرَ اللّه‌ِ أَبتَغِي حَکَماً وَ هُوَ الَّذِي أَنزَل‌َ إِلَيکُم‌ُ الکِتاب‌َ مُفَصَّلاً وَ الَّذِين‌َ آتَيناهُم‌ُ الکِتاب‌َ يَعلَمُون‌َ أَنَّه‌ُ مُنَزَّل‌ٌ مِن رَبِّک‌َ بِالحَق‌ِّ فَلا تَکُونَن‌َّ مِن‌َ المُمتَرِين‌َ (114)
آيا پس غير خدا را طلب کنم و اختيار کنم براي حکومت و حکمفرمايي و حال آنکه او است خداوندي که نازل فرمود بسوي شما کتابي که قرآن مجيد باشد ببيان مفصلي در تمام فنون دينيه از عقائد و اخلاق و احکام و غير اينها و تميز بين حق و باطل و کساني که ما بر آنها کتاب داديم ميدانند که اينکه قرآن از طرف پروردگار تو نازل شده بحق پس نباش از شک‌آورندگان.
أَ فَغَيرَ اللّه‌ِ أَبتَغِي حَکَماً حکم بمعني حاکم است و دلالتش بيشتر است زيرا حکم کسيست که حق حکومت داشته باشد که اختيار حکومت آن را ميکنند که بحق حکم ميکند، اما حاکم که خود حکومت کند ممکن است بر خلاف حق حکم کند و غير خدا و لو مجتهد عادل باشد احتمال خطاء و اشتباه در حکم آن ميرود مگر معصوم باشد و اما خداوند هيچگونه احتمالي در حکم او نميرود.
وَ هُوَ الَّذِي أَنزَل‌َ إِلَيکُم‌ُ الکِتاب‌َ خطاب پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است بمؤمنين که خداوند بوسيله پيغمبر (ص) بر مؤمنين قرآن مجيد را نازل فرمود که ببهترين و محکم‌ترين و قويم‌ترين راهها شما را هدايت ميفرمايد بجميع مصالح دنيوي و اخروي چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ وَ يُبَشِّرُ المُؤمِنِين‌َ اسراء آيه 98.
مفصّلا تفصيل ممکن است بمعني تفصيل بين حق و باطل باشد و ممکن است تفصيل در فنون قرآني باشد از بيان اخلاق و توحيد و شئونات انبياء و خصوصيات قيامت و مسئله امامت و بيان احکام از واجبات و محرمات و مباحات و مستحبات و مکروهات و احکام وضعيه و احکام ميراث و حدود و قصاص و وصيت
جلد 7 - صفحه 179
و غير اينها و قصص انبياء و پيشينيان و وعد و وعيد و مواعظ و نصايح و هر چه که صلاح بشر باشد در باب معاشرات و ازدواج و حقوق زوجين و احکام طلاق و ترغيب و تحريص و غير اينها که فرمود وَ لا رَطب‌ٍ وَ لا يابِس‌ٍ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ انعام آيه 59 وَ الَّذِين‌َ آتَيناهُم‌ُ الکِتاب‌َ ظاهرا مراد از کتاب همين قرآن باشد بقرينه جمله قبل و مراد از الّذين همان مؤمنين باشد بقرينه انزل اليکم نه اينکه تورات و انجيل باشد زيرا کساني که يَعلَمُون‌َ أَنَّه‌ُ مُنَزَّل‌ٌ مِن رَبِّک‌َ فقط مؤمنين هستند که ميدانند قرآن از جانب پروردگار نازل شده و اما اهل کتاب يهود و نصاري چنين علمي ندارند جز قليلي از آنها که از کتب خود بشارات بوجود مقدس نبوي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را دانستند ولي از روي عناد و عصبيت انکار کردند.
بالحق‌ّ که مؤمنين ميدانند آنچه در اينکه قرآن مجيد است حق است کلمه‌اي بر خلاف حق در او نيست.
فَلا تَکُونَن‌َّ مِن‌َ المُمتَرِين‌َ مرية بمعني شک است در جايي که نبايد شک کرد و خطاب اگرچه بپيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است اما اشاره باينست که قرآن جا براي شک نگذارده چنانچه ميفرمايد ذلِک‌َ الکِتاب‌ُ لا رَيب‌َ فِيه‌ِ بقره آيه 1، و اينکه آيه نظائري در قرآن دارد مثل لَئِن أَشرَکت‌َ لَيَحبَطَن‌َّ عَمَلُک‌َ وَ لَتَکُونَن‌َّ مِن‌َ الخاسِرِين‌َ زمر آيه 65، و مثل وَ لَئِن‌ِ اتَّبَعت‌َ أَهواءَهُم مِن بَعدِ ما جاءَک‌َ مِن‌َ العِلم‌ِ إِنَّک‌َ إِذاً لَمِن‌َ الظّالِمِين‌َ بقره آيه 145 و غير اينها.