اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ أَعلَم‌ُ مَن يَضِل‌ُّ عَن سَبِيلِه‌ِ وَ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُهتَدِين‌َ (117)
محققا پروردگار تو او عالمتر است کساني را که گمراه هستند از راه او و او عالمتر است بهدايت يافته‌گان.
البته پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و مؤمنين بسياري از گمراهان را ميدانند و ميشناسند مثل يهود و نصاري و مشرکين و مجوس و دهريين ولي بسياري هم بر آنها مخفي است مثل منافقين و اشباه آنها که ظاهرا مسلمان ولي قلبا يا منکر يا شاک يا ظان است مگر از راه وحي باو خبر رسيده باشد مثل پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و لکن خداوندي که از ظاهر و باطن، سرّ و علن خبير است محققا او بهتر ميداند لذا ميفرمايد إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ بسه تأکيد کلمه ان‌ّ، جمله اسميه، کلمه هو أَعلَم‌ُ مَن يَضِل‌ُّ عَن سَبِيلِه‌ِ در اينکه جمله دو تقدير لازم است که از ظاهر خود جمله استفاده ميشود يکي من کل النّاس يا منکم يا منک نظير (اللّه اکبر) من کل‌ّ شي‌ء علي المعروف
جلد 7 - صفحه 184
يا من ان يوصف مستفاد از اخبار، ديگر تقدير باء يعني بمن يضل عن سبيله بقرينه وَ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُهتَدِين‌َ و احتياج بتمحلات مفسرين نداريم، و تعبير بمهتدين براي اينست که فرق است بين مهديين و بين مهتدين، مهدي کساني را گويند که هدايت الهي هدايت شده چه در عالم نورانيت مثل نبيّنا محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اوصياء او عليهم السّلام و لذا حضرت بقية اللّه (عج) را مهدي ميگويند و لکن مهتدي نمينامند يا در ابتداء امر و بالجمله روي ضلالت را نديده لذا در حق حضرت امير عليه السّلام مي‌گويي (لم يسجد بصنم قط) (لم يکفر باللّه طرفة عين) ولي مهتدي کسي را گويند که در ضلالت بود و بلطف الهي و دعوت رسول و اعانه عقل هدايت يافته مثل مؤمنين صدر اسلام که کافر بودند مسلمان شدند، ضال بودند مهتدي شدند، فقير بودند غني شدند، ذليل بودند عزيز شدند و هکذا ضعيف بودند قوي شدند مسئلة- اشخاصي که اظهار اسلام ميکنند و ما يقين نداريم که باطنا مسلمان هستند يا آنکه نفاق ميکنند تکليف ما با اينها چيست.
جواب- اما بحسب ظاهر بايد با اينها معامله اسلام کرد بدنشان را پاک دانست، ذبيحه آنها حلال است، ازدواج با آنها نمود، دختر بآنها داد از آنها گرفت، بجنازه آنها نماز کرد، غسل داد، دفن نمود، احکام ميراث بر آنها جاريست و بالجمله تا مادامي که کشف خلاف نشده احکام ظاهريه اسلام بر آنها جاريست در قرآن مجيد ميفرمايد وَ لا تَقُولُوا لِمَن أَلقي إِلَيکُم‌ُ السَّلام‌َ لَست‌َ مُؤمِناً نساء آيه 96، و اما احتياط خود را از دست ندهيد، اسرار خود را بآنها نگوئيد امانات را بدست آنها ندهيد، مقام و منصبي براي آنها قائل نشويد، حضور آنها طلاق ندهيد با آنها نماز نخوانيد، خود را دست آنها ندهيد در حديث است
(و لا تثقن‌ّ باخيک کل‌ّ الثقة فان‌ّ سرعة الاسترسال لا يستقال)
زيرا اگر نفاق آنها ظاهر شد ديگر کار گذشته و نميشود کاري کرد و بطور کلي از عقوبت نفاق گوشزد
جلد 7 - صفحه 185
آنها کنيد ببينيد قرآن مجيد چه اندازه مذمت از منافقين فرموده حتي اينکه ميفرمايد إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ نساء آيه 144، اما اشخاص آنها را معين نميفرمايد بلي بعد از ظهور نفاق کليه احکام از آنها سلب ميشود.