اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما لَکُم أَلاّ تَأکُلُوا مِمّا ذُکِرَ اسم‌ُ اللّه‌ِ عَلَيه‌ِ وَ قَد فَصَّل‌َ لَکُم ما حَرَّم‌َ عَلَيکُم إِلاّ مَا اضطُرِرتُم إِلَيه‌ِ وَ إِن‌َّ کَثِيراً لَيُضِلُّون‌َ بِأَهوائِهِم بِغَيرِ عِلم‌ٍ إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُعتَدِين‌َ (119)
و چه سبب شده از براي شما اينکه نميخوريد از آن ذبيحه که ذکر اسم اللّه بر او شده و حال آنکه خداوند محققا براي شما تفصيل آنچه که از حيوانات بر شما حرام شده داده است مگر در مورد اضطرار بخوردن آن که در اينکه صورت جميع محرمات حلال ميشود و بدرستي که کثيري هراينه گمراه ميکنند سايرين را بهواهاي نفسانيه ندانسته محققا پروردگار تو داناتر است بتجاوزکنندگان (که حق را باطل ارائه ميدهند و باطل را حق، حرام را حلال ميشمارند و حلال را حرام ميپندارند).
وَ ما لَکُم أَلّا تَأکُلُوا مِمّا ذُکِرَ اسم‌ُ اللّه‌ِ عَلَيه‌ِ ظاهرا اشاره باشد ببعض مرتاضين و دراويش و صوفيه که ميگويند حيواني نبايد خورد، و حقير بودم پاي
جلد 7 - صفحه 187
منبر يکي از آنها که استدلال ميکرد بقول قصّابين که ميگويند گوشت و استخوان با هم است و معني ميکرد هر که استخوان ميخورد گوشت هم بايد بخود يعني سگ و غافل از اينکه اولا قول قصاب چه حجتي دارد و ثانيا مراد قصاب در باب فروش است نه اکل و ثالثا ردّ قول خدا است قُل مَن حَرَّم‌َ زِينَةَ اللّه‌ِ الَّتِي أَخرَج‌َ لِعِبادِه‌ِ وَ الطَّيِّبات‌ِ مِن‌َ الرِّزق‌ِ الاية اعراف آيه 30، مگر اينکه بگويند که در ذيل آيه دارد قُل هِي‌َ لِلَّذِين‌َ آمَنُوا و ما از زمره مؤمنين خارج هستيم.
وَ قَد فَصَّل‌َ لَکُم ما حَرَّم‌َ عَلَيکُم در چند موضع قرآن خداوند بيان فرموده إِنَّما حَرَّم‌َ عَلَيکُم‌ُ المَيتَةَ وَ الدَّم‌َ وَ لَحم‌َ الخِنزِيرِ وَ ما أُهِل‌َّ بِه‌ِ لِغَيرِ اللّه‌ِ فَمَن‌ِ اضطُرَّ غَيرَ باغ‌ٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثم‌َ عَلَيه‌ِ بقره آيه 168، حُرِّمَت عَلَيکُم‌ُ المَيتَةُ وَ الدَّم‌ُ وَ لَحم‌ُ الخِنزِيرِ وَ ما أُهِل‌َّ لِغَيرِ اللّه‌ِ بِه‌ِ وَ المُنخَنِقَةُ وَ المَوقُوذَةُ وَ المُتَرَدِّيَةُ وَ النَّطِيحَةُ وَ ما أَکَل‌َ السَّبُع‌ُ إِلّا ما ذَکَّيتُم وَ ما ذُبِح‌َ عَلَي النُّصُب‌ِ وَ أَن تَستَقسِمُوا بِالأَزلام‌ِ، الي قوله تعالي: فَمَن‌ِ اضطُرَّ فِي مَخمَصَةٍ غَيرَ مُتَجانِف‌ٍ لِإِثم‌ٍ فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ مائده آيه 5 إِنَّما حَرَّم‌َ عَلَيکُم‌ُ المَيتَةَ وَ الدَّم‌َ وَ لَحم‌َ الخِنزِيرِ وَ ما أُهِل‌َّ لِغَيرِ اللّه‌ِ بِه‌ِ فَمَن‌ِ اضطُرَّ غَيرَ باغ‌ٍ وَ لا عادٍ فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ نحل آيه 116، و غير اينها و در لسان پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار عليهم السّلام محرمات را معين فرموده و خود آنها اغلب موارد غذاي آنها لحوم و شير حيواني بود.
إِلّا مَا اضطُرِرتُم إِلَيه‌ِ در تمام اينکه آيات صورت اضطرار خارج شده بعلاوه در حديث رفع
ما اضطروا اليه
يکي از تسعه شمرده شده و در حديث (الضرورات تبيح المحذورات) بلکه حکم عقل بر جواز داريم غاية الامر بايد بمقدار اضطرار باشد بطوري که موجب حرج هم نشود نه مجرد سدّ رمق و نه اشباع که مفسرين گفتند.
وَ إِن‌َّ کَثِيراً لَيُضِلُّون‌َ بِأَهوائِهِم بِغَيرِ عِلم‌ٍ مراد اکثر نيست همين اندازه
جلد 7 - صفحه 188
که جماعتي اضلال کنند صدق کثير ميکند و البته اينکه جماعت مضلّين امر بر آنها مشتبه شده و خود هم در ضلالت جهل و گمراهي افتادند آنهم جهل مرکب که خيال ميکنند عالم هستند ولي صرف هوي و متابعت نفس است إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُعتَدِين‌َ تعدي تجاوز و زياده‌رويست باصطلاح کاسه از آش گرمتر، اينکه جماعت اگر ميخواهند محرمات را ترک کنند چرس نکشند بنک استعمال نکنند، سبيل نگذارند، غلوّ نکنند، نماز را ترک نکنند که بگويند ما واصل شده‌ايم و بحدّ يقين رسيده‌ايم، و شرک در عبادت نياورند که صورت مرشد را در نظر بگيرند، و مسائل دين را از مراجع تقليد اخذ کنند و هزارها عيبهاي ديگر لازم نيست که ترک خوردن گوشت حيواني کنند خداوند از باطن و ظاهر آنها خبر دارد و بحال آنها از همه کس عالم‌تر است.