اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا مَعشَرَ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ أَ لَم يَأتِکُم رُسُل‌ٌ مِنکُم يَقُصُّون‌َ عَلَيکُم آياتِي وَ يُنذِرُونَکُم لِقاءَ يَومِکُم هذا قالُوا شَهِدنا عَلي أَنفُسِنا وَ غَرَّتهُم‌ُ الحَياةُ الدُّنيا وَ شَهِدُوا عَلي أَنفُسِهِم أَنَّهُم کانُوا کافِرِين‌َ (130)
اي گروه جن‌ّ و انس آيا نيامد شما را پيغمبراني از خودتان که براي شما آيات مرا يک يک بيان کنند و شما را بترسانند از ملاقات همچه روزي که
جلد 7 - صفحه 206
قيامت باشد گفتند شهادت ميدهيم بر ضرر نفوس خود و فريب داد آنها را حيات دنيوي و شهادت دادند بر ضرر نفوس خود که آنها بودند کافر.
يا مَعشَرَ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ معشر تمام عدد است چنانچه عشره تمام عدد است از يک تا نه و صفر و بقيه اعداد مرکب از اينکه ده عدد است و اينها اصول اعداد هستند و اينکه خطاب روز قيامت ميشود که خلق اولين و آخرين از جن و انس مجتمع هستند و لذا يکي از اسماء روز قيامت يوم الجمع است يَوم‌َ يَجمَعُکُم لِيَوم‌ِ الجَمع‌ِ تغابن آيه 9 وَ تُنذِرَ يَوم‌َ الجَمع‌ِ شوري آيه 5.
أَ لَم يَأتِکُم رُسُل‌ٌ مِنکُم مفسرين در اينکه کلمه منکم با اينکه رسلي از جن‌ّ نبوده تمحلاتي کردند با اينکه اولا خطاب بمجموع جن و انس است نه بکل واحد منهما و در مجموع جن و انس رسلي از آنها بوده و لو رسل از انس باشد.
و ثانيا طائفه بني الجان چندين هزار سال پيش از خلقت انس بودند و البته آنها هم مکلف بتکاليف و محکوم باحکام بوده و بشري نبود که رسول آنها باشد لذا از خود آنها رسولاني بوده‌اند بلي بعد از جعل خليفه در ارض و خلقت بشر رسولان بشري بر جن و انس مبعوث شدند که معناي خليفه در زمين بر تمام اهل زمين است که جن و انس باشند و سرّ اينکه رسل بايد از جنس انس باشند براي دو جهت است يکي آنکه طائفه جن ميتوانند تماس با انبياء انسي بگيرند و احکام دين خود را اخذ کنند ولي بشر نميتواند با آنها تماس بگيرد و از آنها اخذ کند.
ديگر آنکه استعداد بشر و قابليت آن در تعالي و ترقي علمي و عملي و اخلاقي بيشتر از جن است.
يَقُصُّون‌َ عَلَيکُم آياتِي آيات الهي عبارت از دستورات و بيانات و ادلّه و براهين و نصايح و مواعظ و اخلاقيات و قصص و اخبارات و غير اينها است که جزء فجزء يک به يک آنها را بيان کردند.
جلد 7 - صفحه 207
وَ يُنذِرُونَکُم لِقاءَ يَومِکُم هذا انذار بيم و خوف انداختن است که پس از اينکه عالم عالم قيامت و روز پرس و سؤال و دادن جزاء اعمال و حساب و صراط و ميزان و تطاير کتب و بهشت و جهنم و ثواب و عقاب است و همچه روزي را خواهيد ملاقات نمود.
قالُوا شَهِدنا عَلي أَنفُسِنا گفتند شهادت داديم علي انفسنا، شهود يوم القيمة بسيار است که از آن جمله اعضاء و جوارح که از جمله آنها السنه آنها است که نميتوانند انکار کنند و تعبير بماضي که نگفتند نشهد بلکه گفتند شهدنا شايد اينکه باشد که جمله در تقدير است يعني قبل از اينکه سؤال سؤالاتي از ما شده و بر طبقش شهادت داده‌ايم از حين موت و قبر و عالم برزخ و قيامت قبل از اينکه سؤال و اقرار بکفر خود و اعمال سيّئه خود که تمام بضرر ما تمام شده کرده‌ايم ولي منشأ کفر و سوء عمل ما و تکذيب رسل فريب دنيا بوده که گفتند سه دشمن هم دست شده: دنيا و نفس اماره و شياطين جني و انسي لذا خداوند ميفرمايد وَ غَرَّتهُم‌ُ الحَياةُ الدُّنيا اينکه فرمايش الهي است نه کلام آنها زيرا اگر کلام آنها بود ميگفتند و غرّتنا و نيز خداوند خبر ميدهد و ميفرمايد وَ شَهِدُوا عَلي أَنفُسِهِم اشاره بهمان شهادت است که خود اقرار کردند و کلام آنها نيست چنانچه بعض مفسرين توهم کردند و خواستند فرق بين دو شهادت گذارند.
أَنَّهُم کانُوا کافِرِين‌َ زيرا اگر کلام آنها بود ميگفتند شهدنا علي انفسنا انّا کنّا کافرين و اينکه آيه منافات ندارد با آيه شريفه اليَوم‌َ نَختِم‌ُ عَلي أَفواهِهِم وَ تُکَلِّمُنا أَيدِيهِم وَ تَشهَدُ أَرجُلُهُم يس آيه 65، و با آيه که انکار کنند وَ اللّه‌ِ رَبِّنا ما کُنّا مُشرِکِين‌َ انعام آيه 23، و آيات ديگر زيرا مقامات قيامت مختلف و متعدد است در بعضي اقرار و در بعضي انکار مثل بوقلمون هر لحظه برنگي در ميآيد
208