اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لِکُل‌ٍّ دَرَجات‌ٌ مِمّا عَمِلُوا وَ ما رَبُّک‌َ بِغافِل‌ٍ عَمّا يَعمَلُون‌َ (132)
و از براي هر فردي درجاتي معين شده از آنچه که عمل کردند و نيست پروردگار تو بغافل از آنچه عمل ميکنند.
و لکل مضاف اليه محذوف است يعني هر فردي از افراد مکلفين از جن و انس درجات يعني مراتب مختلفه چه در طرف مثوبات باشد که مراتب عاليه است و چه در عقوبات باشد که درکات سافله است، و اما اختلاف درجات در مثوبات از جهت اختلاف در مراتب ايمان است هر چه ايمان قوي‌تر باشد کمّا و کيفا مرتبه او بالاتر است يا اخلاق هر چه صفات حميده او بيشتر باشد يا آنکه مراتبش بالاتر باشد درجه اعلاي هر صفتي را دارا باشد مثوباتش زيادتر است يا اعمال صالحه يا از جهت کميت که اعمال صالحه بيشتر باشد يا از جهت کيفيت که مراعات آداب و سنن و شرائط قبول که پسنديده‌تر باشد البته مقاماتش بهتر و بالاتر است و اما اختلاف درکات در طرف عقوبات آنهم هر اندازه کفر و شرک و ضلالت و عنادش بيشتر يا اخلاق رذيله و صفات خبيثه او شديدتر يا بيشتر يا معاصي و تعديات و ظلمهاي او شديدتر يا بيشتر باشد عقوباتش شديدتر و زيادتر است و بالجمله اعمال
جلد 7 - صفحه 210
قلبيه که راجع بعقائد است و نفسيه که راجع باخلاق است و جوارحيه که راجع بافعال است از حيث کميت و کيفيت بيشتر است مثوبت و عقوبتش شديدتر است و اينکه موضوع در بسياري از آيات تصريحا و تلويحا ذکر شده.
مِمّا عَمِلُوا چه عمل قلبي يا نفسي يا جوارحي چنانچه ميفرمايد فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ وَ مَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه‌ُ زلزال آيه 7 و 8، و تعبير بمن تبعيضيه است يعني از کليه اعمال هر مقدار که باشد.
وَ ما رَبُّک‌َ بِغافِل‌ٍ غفلت از عوارض و حوادث است و واجب الوجود محل عوارض و حوادث واقع نميشود عَمّا يَعمَلُون‌َ تعبير بعن بمعني تجاوز است يعني از آنها صادر ميشود زيرا هر فعلي مصدر است و در اينجا اسم مصدر است البته احتياج بفاعل دارد که اينکه فعل از او صادر شود و ظاهر فعل افعال اختياريه است بلکه فعل غير اختياري مورد مثوبت و عقوبت نيست.