اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ رَبُّک‌َ الغَنِي‌ُّ ذُو الرَّحمَةِ إِن يَشَأ يُذهِبکُم وَ يَستَخلِف مِن بَعدِکُم ما يَشاءُ کَما أَنشَأَکُم مِن ذُرِّيَّةِ قَوم‌ٍ آخَرِين‌َ (133)
و پروردگار تو دارنده‌ايست صاحب رحمت اگر بخواهد شماها را ببرد و جاي شما بعد از شما آنچه را که ميخواهد قرار دهد همين نحوي که شما را ايجاد فرمود از ذريّه قوم ديگران.
وَ رَبُّک‌َ الغَنِي‌ُّ نوع حکماء و علماء غني را از صفات سلبيه و بمعني بي‌نيازي گرفتند يعني عدم احتياج چنانچه گفتند:
نه مرکّب بود نه جسم نه جوهر نه عرض || بي شريک است و معاني تو غني دان خالق
و در نصاب گويد
(چون غني دان بي‌نيازي || ور بمد خواني سرود)
لکن بعقيده اينجانب غني از صفات ثبوتيه ذاتيه غير اضافيه است و اعظم صفات است بمعني
جلد 7 - صفحه 211
دارندگي و داراييست شامل جميع صفات ذاتيه است داراي علم، قدرت، حيات، اراده، عظمت، کبريايي و ساير صفات ربوبي است بلي لازمه غني بي‌نيازيست دارنده احتياج ندارد و دليل بر اينکه مدعي اينکه فقر و احتياج امر عدمي است بمعني نيستي در مقابلش غني امر وجوديست در آيه شريفه هم ميفرمايد‌أن‌‌به يا أَيُّهَا النّاس‌ُ أَنتُم‌ُ الفُقَراءُ إِلَي اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ هُوَ الغَنِي‌ُّ فاطر آيه 16، زيرا غني در مقابل فقر داراييست بلکه همين آيه هم دلالت دارد چون توصيف فرموده ذُو الرَّحمَةِ زيرا صاحب رحمت مناسب با داراييست و همين نحو که در لغت استعمال شده در بي‌نيازي استعمال در دارندگي هم شده، احکامي که بر غني و فقير بار شده اغنياء و فقراء تمام باين معنا است حتي در نصاب که استشهاد کرده بود در جاي ديگر ميگويد (غني مالدار است و مسکين گدا) و امّا رحمت بقدري توسعه دارد که از صفات بارزه حق در بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ است که شرح آن در تفسير بسمله اول سوره حمد مفصلا ذکر شده و در آيه شريفه وَ رَحمَتِي وَسِعَت کُل‌َّ شَي‌ءٍ اعراف آيه 155، و از قول ملائکه رَبَّنا وَسِعت‌َ کُل‌َّ شَي‌ءٍ رَحمَةً وَ عِلماً مؤمن آيه 7، که بقدر توسعه علم رحمت وسعت دارد در اول دعاء کميل
(اللهم انّي اسئلک برحمتک الّتي وسعت کل شي‌ء)
و در حديث است رحمت صد جزء دارد يک جزء آن را خداوند در دنيا فرستاده که باين يک جزء محبتهاي باولاد و آباء و امّهات و ارحام و افراد نسبت بيکديگر دارند و فرداي قيامت باتمام رحمت نسبت بمؤمنين رفتار ميشود و تعبير بصد جزء هم براي کثرت است نه اينکه محدود باشد.
إِن يَشَأ يُذهِبکُم دنيا دار ممرّ است بايد در هر زماني يک دسته بروند و دسته ديگر جاي‌گير شوند.
ايکه در پشت زميني همه وقت آن تو نيست || ديگران در رحم مادر و پشت پدرند
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود
(الدنيا دار ممرّ و الاخرة دار مقرّ فخذوا من ممرکم
جلد 7 - صفحه 212
لمقرکم و اخرجوا من الدنيا قلوبکم قبل ان يخرج منها ابدانکم)
البته بموقع رسيدن اجل شما بايد برويد.
وَ يَستَخلِف مِن بَعدِکُم ما يَشاءُ آنچه حکمت اقتضاء کند و اراده حق تعلق گيرد کَما أَنشَأَکُم انشاء ايجاد است و انشاءات حق دو قسم است تکويني ايجاد مخلوقات و تشريعي جعل احکام و قوانين مِن ذُرِّيَّةِ قَوم‌ٍ آخَرِين‌َ که آباء و امّهات و اجداد و جدات تا حضرت آدم و حوّاء و از اينکه طرف اولاد و احفاد تا آخر دنيا و بالجمله دنيا سرائيست دو درب مثل گمرکات از درب رحم وارد ميشوند و از درب قبر خارج ميشوند و پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(و السير بکم سريع)
که مفصلا اينکه حديث را در مقدمه کتاب در باب وجوب تمسک بقرآن شرح کرديم.