تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَ الْأَنْعامِ نَصِيباً فَقالُوا هذا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَ هذا لِشُرَکائِنا فَما کانَ لِشُرَکائِهِمْ فَلا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَ ما کانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلى شُرَکائِهِمْ ساءَ ما يَحْکُمُونَ (136)
شأن نزول «2»- مشرکان عرب ميان زراعت خود خطى مى‌کشيدند براى خدا و نصفى براى بتان جدا کردى، و همچنين چهارپايان را قسمت نمودى، نصيب
«1» جامع الاخبار، صدوق، فصل 116، حديث 4.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 320.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 383
خدا را به فقرا، و سهم بتان را به خادمان دادى. و اگر حصه خدا بهتر بودى، بدل مى‌کردند به حصه الهه‌اى نه بالعکس، و اگر چيزى از قسمت خدا داخل قسمت بتان شدى، واگذاشتى و گفتى خدا بى‌نياز و احتياج ندارد. و اگر سهم بتان مخلوط مى‌شد، خارج کردى و گفتى: اينها ضعيف و محتاجند؛ حق تعالى از حال آنها اخبار فرمايد:
وَ جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَ الْأَنْعامِ نَصِيباً: و قرار دادند براى خداى تعالى از آنچه آفريده است خدا از زراعت و چهارپايان بهره‌اى و براى بتان بهره‌اى. و حذف اخير به جهت آنکه مدلول عليه است بقوله فَقالُوا هذا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ: پس گفتند اين قسمت براى خدا است به ادعاى باطل و گفتار دروغ خودشان وَ هذا لِشُرَکائِنا: و اين ديگر براى شرکائى که ما براى خدا قائليم فَما کانَ لِشُرَکائِهِمْ فَلا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ: پس آنچه نصيب بتان ايشان است پس نمى‌رسد به خدا که تصرف در آن نمايد وَ ما کانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلى شُرَکائِهِمْ: و آنچه نصيب خداست، پس آن مى‌رسد به بتان، يعنى بهتر، قسمت خدا را برمى‌دارند براى بتان. در انوار گفته «ممّا ذرء» تنبيه است بر فرط جهالت ايشان، چه جماد را که ابدا قادر بر چيزى نيستند شريک خالق گردانيده‌اند در خلق، و بعد ترجيح شريک بر او داده به اينوجه که حصه خدا را به بتان مى‌دادند. ساءَ ما يَحْکُمُونَ: بد است آنچه حکم مى‌کنند.