اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ مِمّا ذَرَأَ مِن‌َ الحَرث‌ِ وَ الأَنعام‌ِ نَصِيباً فَقالُوا هذا لِلّه‌ِ بِزَعمِهِم وَ هذا لِشُرَکائِنا فَما کان‌َ لِشُرَکائِهِم فَلا يَصِل‌ُ إِلَي اللّه‌ِ وَ ما کان‌َ لِلّه‌ِ فَهُوَ يَصِل‌ُ إِلي شُرَکائِهِم ساءَ ما يَحکُمُون‌َ (136)
و قرار دادند مشرکين از براي خدا آنچه که از کشت آنها بدست ميآمد و آنچه که از حيوانات انعام استفاده ميکردند سهمي و نصيبي پس گفتند اينکه سهم مال خدا بگمان خود که معين کرده بودند و اينکه سهم مال شرکاء خود که انصاب و ازلام باشند پس آنچه که براي بتها قرار داده بودند مصرف بتها ميکردند و بمصرف الهي نميرسانيدند و آنچه براي خدا تعيين کرده بودند بمصرف بتها ميرسانيدند بد چيزي است اينکه حکم که مينمودند.
اينکه آيه شريفه در مقام بيان مراتب شرک است که اينها علاوه بر اينکه بت ميپرستند و شريک بر خدا قائل هستند و علاوه بر اينکه براي بتها قرباني ميکنند که قبلا ذکر شد اينها بت را مقدم بر خدا ميدانند و احترام آنها را بيشتر مراعات ميکنند اولا بمقتضاي شرک آنچه از حاصل کشت برداشت ميکنند و آنچه از انعام ثلاثه شتر، گاو و گوسفند بدست ميآورند يک سهم از براي خدا منظور ميآورند کانّه در راه تقرب بخدا مصرف کنند و يک سهم هم براي شريک خدا که بتها باشد معين ميکردند که مصرف آنها کنند يا بتکده بسازند يا بت بخرند يا تعمير و تزيين بتها کنند يا بواسطه تقرب بآنها ببت‌پرستان دهند و اينکه همان
جلد 7 - صفحه 216
زکاتيست که در شرايع سابق بوده چون مسئله صلوة و زکاة در جميع شرايع بوده حتي حضرت عيسي عليه السّلام ميفرمايد وَ أَوصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ ما دُمت‌ُ حَيًّا مريم آيه 32، که بغلات اربعه و انعام ثلاثه تعلق ميگيرد لذا ميفرمايد وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ مِمّا ذَرَأَ مِن‌َ الحَرث‌ِ که غلات باشد و الانعام که انعام ثلاثه باشد زيرا ساير حيوانات را انعام نميگويند نصيبا که يک قسمت زکاة باشد فَقالُوا هذا لِلّه‌ِ و اينکه قسمت را بمصارفي که بزعمهم و خيال خود موجب تقرب بخدا باشد ميرساندند وَ هذا لِشُرَکائِنا جمله در تقدير است يعني و جعلوا لشرکائهم ما ذرأ من الحرث و الانعام نصيبا فقالوا هذا لشرکائنا، و ثانيا باين زعم فاسد خود هم پابرجا نبودند فَما کان‌َ لِشُرَکائِهِم آنچه را که سهم بتها قرار داده بودند بمصارف فاسد خود ميرساندند فَلا يَصِل‌ُ إِلَي اللّه‌ِ بمصارفي که براي تقرب بخدا بود مصرف نميکردند اما وَ ما کان‌َ لِلّه‌ِ و آنچه که سهم خدا قرار داده بودند بمصارف بتها صرف ميکردند فَهُوَ يَصِل‌ُ إِلي شُرَکائِهِم بتوهم اينکه مصرف بتها هم موجب تقرب بخدا است چنانچه گفتند ما نَعبُدُهُم إِلّا لِيُقَرِّبُونا إِلَي اللّه‌ِ زُلفي زمر آيه 4 و اينکه وجهي که مفسرين گفتند که آنها چون ميگفتند که خدا غني است احتياج ندارد و بتها فقير هستند درست نيست زيرا اولا اينکه عقيده نکوهش ندارد و مذموم نيست و آيه در مقام نکوهش آنها است و ثانيا مصرف در راه خدايي مربوط بغني و فقر نيست نسبت بخدا بلکه اينکه آيه نظير آيه شريفه است که ميفرمايد أَ لَکُم‌ُ الذَّکَرُ وَ لَه‌ُ الأُنثي تِلک‌َ إِذاً قِسمَةٌ ضِيزي نجم آيه 21 و 22، که ملائکه را دختران خدا ميدانستند به اينکه اولا خدا لم يلد و لم يولد است و بر فرض محال اگر ملائکه اولاد خدا هستند چرا پسر نباشند و دختر باشند شما پسر داشته باشيد خدا دختر ساءَ ما يَحکُمُون‌َ بسيار بد حکمي است و بد قسمتي.
217