اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثَمانِيَةَ أَزواج‌ٍ مِن‌َ الضَّأن‌ِ اثنَين‌ِ وَ مِن‌َ المَعزِ اثنَين‌ِ قُل آلذَّکَرَين‌ِ حَرَّم‌َ أَم‌ِ الأُنثَيَين‌ِ أَمَّا اشتَمَلَت عَلَيه‌ِ أَرحام‌ُ الأُنثَيَين‌ِ نَبِّئُونِي بِعِلم‌ٍ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ (143) وَ مِن‌َ الإِبِل‌ِ اثنَين‌ِ وَ مِن‌َ البَقَرِ اثنَين‌ِ قُل آلذَّکَرَين‌ِ حَرَّم‌َ أَم‌ِ الأُنثَيَين‌ِ أَمَّا اشتَمَلَت عَلَيه‌ِ أَرحام‌ُ الأُنثَيَين‌ِ أَم کُنتُم شُهَداءَ إِذ وَصّاکُم‌ُ اللّه‌ُ بِهذا فَمَن أَظلَم‌ُ مِمَّن‌ِ افتَري عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً لِيُضِل‌َّ النّاس‌َ بِغَيرِ عِلم‌ٍ إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ (144)
هشت زوج از گوسفند دو زوج و از بز دو زوج بگو آيا دو نرها را خدا حرام کرده يا دو ماده يا بچه‌هايي که در رحم آن دو ماده است خبر دهيد مرا بدانايي اگر راست مي‌گوييد و از شتر دو زوج و از گاو دو زوج بگو آيا دو نر آنها را حرام کرده يا دو ماده يا آنچه در رحم دو ماده است آيا شما شاهد بوديد زماني که خدا شما را باين حکم وصيت فرموده پس کيست ظالم‌تر از کسي که افتراء بخدا ميزند دروغ را براي اينکه مردم را گمراه کند بدون اينکه علم داشته باشد محققا خدا هدايت نميکند قوم ستمکاران را.
ثَمانِيَةَ أَزواج‌ٍ راجع بآيات قبل است که آيه وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ مِمّا ذَرَأَ مِن‌َ الحَرث‌ِ وَ الأَنعام‌ِ نَصِيباً الاية و آيه وَ قالُوا هذِه‌ِ أَنعام‌ٌ وَ حَرث‌ٌ حِجرٌ الاية و آيه وَ قالُوا ما فِي بُطُون‌ِ هذِه‌ِ الأَنعام‌ِ الاية و جمله وَ حَرَّمُوا ما رَزَقَهُم‌ُ اللّه‌ُ که تفسير اينها گذشت و اينکه جمله دو احتمال دارد يکي آنکه مراد هشت زوج باشد که شانزده فرد است دو زوج ضأن و دو زوج معز و دو زوج ابل و دو زوج بقر، ديگر آنکه مراد هشت فرد باشد که چهار زوج است يک زوج ضأن و يک زوج معز و يک زوج ابل و يک زوج بقر و معني تغيير ميکند مِن‌َ الضَّأن‌ِ اثنَين‌ِ يک زوج يا دو زوج و همچنين وَ مِن‌َ المَعزِ اثنَين‌ِ.
قل اي رسول محترم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باين کفار قريش آلذَّکَرَين‌ِ حَرَّم‌َ الف
جلد 7 - صفحه 227
استفهام يعني آيا دو نر از ضأن و معز، و فاعل حرّم خداوند است يعني خداوند نرها را حرام کرده أَم‌ِ الأُنثَيَين‌ِ يا ماده‌ها را أَمَّا اشتَمَلَت عَلَيه‌ِ أَرحام‌ُ الأُنثَيَين‌ِ که بچه در رحم ماده‌ها کدام يک از اينکه سه قسمت را حرام فرموده البته آنها جواب ميدهند بآنچه در آيات قبلي از آنها نقل شده از آنها مطالبه مدرک فرما که مفاد نَبِّئُونِي بِعِلم‌ٍ باشد و چون مدرک علمي ندارند و احدي از انبياء همچه حکمي نکرده لذا کذب محض است إِن کُنتُم صادِقِين‌َ زيرا امتياز صدق و کذب باقامه دليل است و مدرک علمي.
وَ مِن‌َ الإِبِل‌ِ اثنَين‌ِ وَ مِن‌َ البَقَرِ اثنَين‌ِ بدو احتمال با آنها بفرما آيا نرهاي آنها را حرام کرده يا ماده‌هاي آنها را أَمَّا اشتَمَلَت عَلَيه‌ِ أَرحام‌ُ الأُنثَيَين‌ِ چه موقع همچه حکمي صادر شده أَم کُنتُم شُهَداءَ شهادت ميدهيد إِذ وَصّاکُم‌ُ اللّه‌ُ بِهذا البته چون همچه دستوري از خدا صادر نشده و همچه شهادتي نميتوانيد داد بلکه افتراء محض است.
فَمَن أَظلَم‌ُ مِمَّن‌ِ افتَري عَلَي اللّه‌ِ هم ظلم بنفس است، کذب بر خدا از معاصي کبيره است و هم ظلم بغير که ديگران را در ضلالت مياندازد و هم ظلم بدين و شريعت که بدعت در دين گذارده کذبا تأکيد است و الّا در مفهوم افتراء کذب مأخوذ است لِيُضِل‌َّ النّاس‌َ بِغَيرِ عِلم‌ٍ در موضوع احکام تا علم قطعي يا حجة شرعي در دست نباشد نميتوان تکلم کرد حتي مظنه در احکام شرعيه حجة نيست حتي خبري که حجيتش ثابت نشده نميتوان مدرک قرار داد و بدون حجة حرام و مورد غضب خداوند است إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ ظالم چه مشرک باشد چه کافر چه مضل‌ّ چه مبدع تماما ظالم هستند و قابل هدايت نيستند (بگذار تا بميرد در عين خودپرستي)
228