تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّکَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ کُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاکُمُ اللَّهُ بِهذا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (144)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 393
وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ: و آفريد از شتر دو زوج را نر و ماده وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ:
و از گاو نيز بهمين منوال دو زوج را قُلْ آلذَّکَرَيْنِ حَرَّمَ: بگو اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله به ايشان، آيا حرام گردانيده خدا دو نر از شتر و گاو را أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ: يا هر دو ماده ايشان را أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ: يا حرام ساخته آن را که فرا گرفته رحم‌هاى هر دو ماده. حاصل کلام انکار است از آنکه حق تعالى حرام فرموده باشد اجناس اربعه مذکوره را از ذکور و اناث. يا آنچه حاملند؛ و اين رد است بر مشرکان که يکبار تحريم ذکور مى‌نمودند، و يکبار تحريم اناث، و در مرتبه سوم تحريم اولاد آنها به زعم آنکه خدا حرام فرموده. و نيز بر سبيل انکار و رد فرمايد أَمْ کُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاکُمُ اللَّهُ بِهذا: آيا بوديد حاضر و شاهد وقتى خدا امر فرمود به تحريم، چه شما به هيچ پيغمبرى ايمان نياوريد. پس طريق ديگرى نيست بر اثبات اين مدعا، مگر به مشاهده و عيان، و آن هم شما را ممکن نيست. پس در دعوى خود کاذب و مفترى هستيد. در منهج «1»- عوف بن مالک خدمت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله عرض کرد: آنچه پدران ما حرام نموده بودند حلال کردى. حضرت فرمود: تحريم آباء شما موجب حرمت نمى‌شود. عوف گفت: خدا حرام نموده؛ اين آيه شريفه نازل شد، و پيغمبر صلى اللّه عليه و آله فرمود « «2»»: ازواج ثمانيه را خدا براى انتفاع و خوردن آفريده، پس اينکه بعضى را مثل بحيره و صايبه و حام حرام کرديد، اگر تحريم، بسبب ذکوريت است، بايد تمام ذکور انعام حرام باشد، و همچنين در انوثيت به اعتبار آن کلا حرامند، چه در رحم يا خارج، ابن مالک ساکت شد. حضرت فرمود:
چرا سخن نگوئى؟ گفت: تو سخن بگوى تا من بشنوم. حضرت اين آيه تلاوت فرمود فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً: پس کيست ظالمتر از آنکه افترا
(1 و 2) منهج الصادقين، ج 3 ص 461.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 394
کند بر خدا دروغ را، يعنى از روى کذب نسبت دهد بر او تحليل و تحريم اشياء را لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ: تا گمراه کند مردم را بدون علم. مراد اکابر آنها است که قرار امر به دست آنها بود إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: بدرستى که خداوند تعالى هدايت نفرمايد بر وجه قهر و اجبار گروه کفار را که متدين به دين باطلند، يعنى چون حق تعالى طريق حق را بسبب ارسال رسل، و انزال کتب به ايشان نمود با حجج بينه و معجزات ظاهره، و آنها به سوء اختيار کفر را بر ايمان و باطل را بر حق و ضلالت را بر هدايت اختيار نمودند، لذا تخليه و تخذيل آنها فرمود و ايشان را در ضلالت و غوايت بازگذاشت تا مهتدى نشدند، يا آنکه حق تعالى در آخرت، آنها را راه بهشت ننمايد، زيرا مستحق عذاب اليم و عقاب عظيم هستند بسبب کفر و ضلالت، و چون کفار اين آيه را شنيدند گفتند:
هرگاه همه انعام حلال باشد، پس حرام کدام است؟ اين آيه آمد.