تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعِينَ (149)
قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ: بگو اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله ايشان را پس از براى خداست حجتى رسيده به نهايت صحت و متانت و قوت در اثبات قول حق، و ابطال قول شما. يا حجتى است به سبب آن رسيده است صاحب آن به غايت صحت قول.
در کتاب کافى از حضرت کاظم عليه السّلام: انّ للّه على النّاس حجّتين حجّة ظاهرة و حجّة باطنة فامّا الظّاهرة فالرّسل و الانبياء و الأئمّة (عليهم السّلام) و امّا الباطنة بالعقول. «1» فرمود حضرت کاظم عليه السّلام: بدرستى که براى خدا بر مردم دو حجت است: حجت ظاهره و حجت باطنه. اما حجت ظاهرى، پيغمبران و انبياء و ائمه‌اند. و اما باطنه، پس عقول است که خداى تعالى در بشر مقرر و تميز خير و شر را به آن دهند.
ابن بابويه در امالى روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام از اين آيه سؤال شد فرمود: انّ اللّه تعالى يقول للعبد يوم القيمة عبدى اکنت عالما فان قال نعم، قال له: افلا عملت بما علمت؟ و ان کان جاهلا قال له ا فلا تعلّمت حتّى تعمل فيخصمه فتلک الحجّة البالغة. «2» بدرستى که خداى تعالى خطاب فرمايد روز قيامت: بنده من، آيا عالم شدى به احکام من. پس اگر گويد بلى، خطاب نمايد چرا عمل نکردى به آنچه دانستى؛ و اگر جاهل باشد، فرمايد چرا ياد نگرفتى تا عمل کنى. پس مخاصمه فرمايد او را، اينست حجت بالغه الهى.
عياشى از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده فرمود: نحن الحجّة البالغة على من دون السّماء و فوق الارض. «3» مائيم حجت بالغه بر کسانى که در آسمان
«1» اصول کافى، کتاب العقل و الجهل، جلد اوّل، صفحه 16.
«2» بحار الانوار، جلد 2، صفحه 29، حديث 10 (به نقل از امالى مفيد)
«3» تفسير عياشى، جلد اوّل، صفحه 383، حديث 122.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 400
و روى زمين هستند.
فَلَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعِينَ: پس اگر خواستى خداى تعالى به الجاء و قهر و جبر، شما را به ايمان دارد، هر آينه هدايت مى‌نمود همه شما را به حق، لکن تکليف، منافى جبر، و حکمت، مناقض قهر است.