تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَکُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا فَإِنْ شَهِدُوا فَلا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ (150)
بعد از آن بيان آنکه طريق به صحت مذهب و مقالاتى که کفار گفتند مفسد است، هم از جهت عقل و هم از طريق سمع، مى‌فرمايد:
قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَکُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ: بگو اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله بياوريد شاهدان خود را آن کسانى که شهادت دهند أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا:
بدرستى که خداى تعالى حرام فرموده اين محرمات را از انعام و حرث و غيره، و چون شاهدان چنين نباشند، پس حجت، لازم آنها، و بسبب قطع عدم حجت، ظاهر و هويدا شود که قول آنها تقليد صرف بوده فَإِنْ شَهِدُوا: پس اگر شهادت نيابند و خود شهادت دهند به صحت ادعايشان فَلا تَشْهَدْ مَعَهُمْ: پس تو شهادت مده و تصديق مکن ايشان را، بلکه فساد قول آنها را تبيين نما، چه تسليم اقوال آنها موافقت ايشان است در شهادت باطله وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا: و متابعت مکن هوى و آرزوهاى کسانى که تکذيب نمودند آيات ما را در حلال و حرام وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ: و تابع مشو کسانى را که ايمان نياوردند به روز آخرت مانند کفار وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ: و ايشان به پروردگار خود
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 401
عديل و برابر مى‌گردانند بتان را. در مجمع «1» فرمايد خطاب به حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و مراد امتند، مى‌فرمايد: اى مؤمنان، اعتقاد منمائيد مذهب کسى را که تابع هوى و آرزوهاى نفسانى خود را مذهب قرار داده. و ممکن است آدمى هوى را مذهب اتخاذ کند به يکى از چند وجه: 1- آنکه تابع هواى سابقين شود و تقليد آنها را نمايد. 2- آنکه شبهه‌اى بر او داخل و بدين جهت باطل در نظر او صحيح نمايد با آنکه عقل مانع او باشد 3- آنکه به جهت کراهت حمل ميثاق عقل خود را کار نفرمايد تا حق بر او ظاهر شود و بدين سبب معتقد مذهب فاسد گردد 4- آنکه به امرى فاسد الفت و عادت نموده باشد، و لذا مفارقت از آن بر او صعب نمايد.
تنبيه- آيه شريفه دال است بر فساد تقليد در اصول دين، زيرا حق سبحانه از کفار مطالبه حجت نموده بر صحت ادعا، و عجز ايشان را دليل بطلان قول ايشان گردانيده. و نيز او سبحانه اتباع حجت را واجب، و متابعت هواى نفسانى را نهى فرموده.
در کتاب کافى- از ابى محمّد از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد:
احذروا اهوائکم کما تحذرون اعدائکم فليس شى‌ء اعداء للرّجال من اتّباع اهوائهم و حصائد السنتهم. حذر کنيد از پيروى هواى نفس چنانچه حذر مى‌نمائيد از دشمنان خود را. پس بدرستى که نيست چيزى دشمن‌تر براى مردمان از متابعت هواى نفس آنها و گفتار زبان‌هايشان.
و امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: بدرستى که من مى‌ترسم بر شما دو چيز را:
هوى و طول امل. اما هواى نفس منع مى‌کند از حق، و اما درازى آرزو، پس فراموش دهد آخرت را. «2»