تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا الْکَيْلَ وَ الْمِيزانَ بِالْقِسْطِ لا نُکَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى وَ بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ (152)
ترجمه
و نزديک نشويد مال يتيم را مگر بآن نحو که بهتر است تا برسد بقوّتش و تمام کنيد پيمانه و ترا زورا بعدالت تکليف نمى‌کنيم نفسى را مگر بقدر وسعش و چون رأى دهيد پس عدالت کنيد و اگر چه باشد صاحب قرابت و بعهد خدا وفا کنيد اين است که وصيت کرد شما را بآن باشد که شما پند گيريد.
تفسير
تصرّف در مال يتيم جائز نيست مگر بر وجهى که احسن باشد از ترک آن
جلد 2 صفحه 398
مانند حفظ و تنميه و تذکيه آن و حدّ بلوغ در دختر نه سال است و در پسر پانزده سال است مگر آنکه محتلم شود يا برويد بر عانه‌اش موى خشن قبل از آن و با اين وصف اگر رشيد نباشند نبايد مال آنها را بتصرفشان داد چنانچه در فقيه و تهذيب از حضرت صادق ع نقل نموده که خروج يتيم از يتيمى باحتلام است و آن مراد از بلوغ اشدّ او است و اگر محتلم شود و احراز رشد او نشده باشد که سفيه يا ضعيف باشد بايد وليّش مال او را نگاه دارد و در نفحات از امام باقر (ع) نقل نموده که دختر وقتى شوهر کرد و مدخوله شد با آنکه نه سالش تمام شده بود بايد مال او را بتصرفش داد و اختيارش با خودش است ولى پسر امرش نافذ نيست در معاملاتش و از يتيمى بيرون نمى‌آيد تا برسد به پانزده سال يا محتلم شود يا برويد مويش پيش از آن و نيز بايد در پيمانه و ترازو مراعات عدالت و تساوى را نمود که از حق طرف چيزى کاسته نشود البته در حدّ وسع و امکان و آنمقدار از مراعات عدالت و تسويه که خارج از وسع و متعسّر باشد معفو است و در موقع حکومت يا حکميّت يا شهادت هم بايد عدالت را از دست نداد و حکم بحق و عدل نمود و در اداء شهادت طرفين را بيک چشم نگاه کرد و مزيّتى در اظهار حق براى هيچ يک از مشهود له و عليه قائل نشد اگر چه يکى از طرفين از اقوام و بستگان شخص باشد خلاصه آنکه بايد بکليّه اوامر و عهود الهى در باب قضا و غيره عمل و وفا نمود و اين احکام وصيت و موعظه الهيّه است که بايد بندگان بآن عمل نمايند و متعظ شوند و در مجمع از ابن عباس ره نقل نموده که اين آيات محکمات کتابند که چيزى از آنها نسخ نشده و در تمام کتب سماوى بوده و بر تمام بشر حرام است تعدى از آنها و هر کس عمل نمايد بآن داخل بهشت ميشود و هر کس ترک کند داخل آتش ميگردد ..