تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (153)
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً: 1- آنچه مذکور شد در اين سوره از دلايل توحيد و اثبات نبوت و بيان شريعت و ذکر مکارم اخلاق، طريق من است در حالتى که راه راست و ثابت مى‌باشد، چه آن مؤدى به ثواب و جنان است نه غير آن فَاتَّبِعُوهُ: پس متابعت و پيروى کنيد اين راه را و عمل به آن نمائيد و اعتقاد کنيد صحت آن را و حلال دانيد حلال آن را و حرام دانيد حرام آن را وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ: متابعت مکنيد راههاى پراکنده و اديان مختلفه و طرق متفرقه را که به شما ارائه دهند و معرى از حجت و برهانند و تقليد محض 2- متابعت نکنيد
«1» مجمع البيان ج 2 ص 352.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 409
طرق کفر و بدع و شبهات را 3- ابن عباس گفته «1» متابعت نکنيد طريق يهوديت و نصرانيت و مجوسيت را. فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِيلِهِ: پس متفرق سازد آن طرق مختلفه شما را و دور سازد از راه حق که آن اتباع وحى و اقتفاء برهان است ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ: اين اتباع را وصيت و امر فرموده حق تعالى به حفظ و عمل به آن لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ: براى اينکه بپرهيزيد از ضلالت و دورى از حق.
ابن مسعود نقل نمايد «2»: حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله خطى مستقيم براى ما کشيد و فرمود: «هذا صراط اللّه» بعد از آن از چپ و راست خطهائى بکشيد و فرمود «على کلّ سبيل منها شيطان» بر هر راهى از اين راههاى کج، شيطانى موکل است که مى‌خواند مردم را به آن. پس آيه را تلاوت فرمود. محققان گفته‌اند که صراط متعين نگردد الّا به بدايتى و نهايتى، و مؤمن داند بدايت همه از کيست، و نهايت همه به کيست. بنا به قولى «3» آنچه ذکر شد در آيات سابقه از واجبات و محرمات، صراط من است، زيرا امتثال آنها مؤدى به ثواب و جنت مى‌باشد، پس طريق مستقيم و بازگشت همه از تابعين و منحرفين بسوى او خواهد بود. چنانچه فرمود «صِراطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ». «4» در احتجاج- از حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله مروى است: اى گروه مردمان بدرستى که خدا امر و نهى فرموده مرا، من هم امر کردم على عليه السّلام را و نهى نمودم او را، و او تعليم گرفت امر و نهى الهى را. پس گوش دهيد به امر على، و تسليم او شويد و اطاعت او نمائيد، تا هدايت بيابيد. و ترک کنيد آنچه على نهى مى‌کند تا در رشد و مراد او باشيد، و متفرق نکنند شما را به راههاى ديگر. اى گروه مردم، منم صراط مستقيم که خدا شما را به متابعت آن امر فرموده، و بعد از من على عليه السّلام و اولاد او که از صلب او هستند ائمه هدى، و هدايت مى‌نمايند خلق را به حق. و به مخالفت
«1» مجمع البيان ج 2 ص 384.
«2» تفسير الدّر المنثور، سيوطى، جلد 3، صفحه 56.
«3» مجمع البيان ج 2 ص 384.
«4» شورى، آيه 53.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 410
آنها عدول مى‌کنند از حق. «1»