اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ آتَينا مُوسَي الکِتاب‌َ تَماماً عَلَي الَّذِي أَحسَن‌َ وَ تَفصِيلاً لِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَ هُدي‌ً وَ رَحمَةً لَعَلَّهُم بِلِقاءِ رَبِّهِم يُؤمِنُون‌َ (154)
پس از اينکه داديم موسي را کتاب که تورية باشد جهت تمامية نعمت بر کسي که احسان کند و تفصيل داده شد در آن بر هر چيزي و هدايت و رحمت باشد که ايمان آورند بلقاء پروردگار خود.
ثُم‌َّ آتَينا مُوسَي الکِتاب‌َ اشکال- نزول کتاب بر موسي عليه السّلام قبل از قرآن بود و ثم‌ّ از براي تراخي است.
جواب- اينکه تراخي در کلام است نه در نزول تورية يعني پس از اينکه بيان کرديم براي تو آنچه در آيات قبل بيان ميکنيم آنچه بر موسي نازل فرموديم و قرينه بر اينکه دعوي کلمه آتينا است که فعل ماضي است و الّا اگر تراخي بود بايد بفرمايد ثم‌ّ يؤتي موسي و احتياج بتقدير ندارد که مفسرين گفتند ثم‌ّ قل يا محمّد، يا ثم‌ّ اتل عليکم عطف باتل عليکم ما حرم ربکم يا ثم اخبرکم يا عطف بر و وهبنا له اسحق و يعقوب در قضيه ابراهيم زيرا حذف و تقدير بر خلاف اصل است و الف و لام الکتاب عطف است که تورات باشد.
تَماماً عَلَي الَّذِي أَحسَن‌َ تماما صفت کتاب است لکن نه بر هر کسي بلکه بر آن کسي که احسان ميکند يعني نيک‌کاران که ايمان آوردند و اطاعت کردند و اما بر کساني که مخالفت کردند نقمت بوده و مراد تمامي نعمت است يعني خداوند بر قوم موسي نعمتهاي بسيار عنايت فرمود بارسال موسي و نجات آنها از دست فرعون
جلد 7 - صفحه 247
و فرعونيان و وفور نعمتها بر آنها چنانچه ميفرمايد يا بَنِي إِسرائِيل‌َ اذکُرُوا نِعمَتِي‌َ الَّتِي أَنعَمت‌ُ عَلَيکُم وَ أَنِّي فَضَّلتُکُم عَلَي العالَمِين‌َ بقره آيه 44، و نيز ميفرمايد وَ إِذ نَجَّيناکُم مِن آل‌ِ فِرعَون‌َ يَسُومُونَکُم سُوءَ العَذاب‌ِ يُذَبِّحُون‌َ أَبناءَکُم وَ يَستَحيُون‌َ نِساءَکُم وَ فِي ذلِکُم بَلاءٌ مِن رَبِّکُم عَظِيم‌ٌ بقره آيه 46، و آيات ديگر در سوره اعراف و غير آن و تمامي نعمت بر آنها آوردن تورات بر موسي عليه السّلام که چهل شب در ميقات موعود شد تا الواح تورات بر او نازل شد لکن اينکه تمامي نعمت بر کساني است که بر طبق آن عمل کنند چنانچه تمامي نعمت بر اينکه امت ولايت علي و آل علي عليهم السّلام است که فرمود اليَوم‌َ أَکمَلت‌ُ لَکُم دِينَکُم وَ أَتمَمت‌ُ عَلَيکُم نِعمَتِي وَ رَضِيت‌ُ لَکُم‌ُ الإِسلام‌َ دِيناً مائده آيه 3، لکن بر کساني که قبول ولايت کردند اما بر مخالفين باعث شدت عقوبت بود.
وَ تَفصِيلًا لِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ آنچه در دين لازم بود براي قوم موسي در تورات بود حتي بشاراتي که راجع بپيغمبر اسلام داده چنانچه آنچه در امر دين بر اينکه امت احتياج داشتند در نزد امام عليه السّلام بود وَ کُل‌َّ شَي‌ءٍ أَحصَيناه‌ُ فِي إِمام‌ٍ مُبِين‌ٍ يس آيه 11 وَ هُدي‌ً وَ رَحمَةً صفت بعد از صفت، کتاب موسي هدايت ميکند بني اسرائيل را و آنها را مشمول رحمت الهي ميکند اي کاش تورات تحريف نشده بود و اسقاط و تبديل نگشته بود و از بين نرفته بود تا تمام يهود و نصاري از برکات او مشرف بدين اسلام ميشدند.
لَعَلَّهُم بِلِقاءِ رَبِّهِم يُؤمِنُون‌َ مراد لقاء مثوبات اخروي و فيوضات الهي و نيل بسعادت و رستگاري و وصول ببهشت بشوند ولي متأسفانه پشت‌پا باين کتاب شريف زدند و از بين بردند و دست از توحيد کشيدند و مدتهاي مديد در شرک زيست کردند و خود را مخلد در عذاب الهي نمودند چنانچه
(لو اجتمع النّاس علي حب‌ّ علي‌ّ ما خلق اللّه النار)
حديث از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است.
248