اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَن تَقُولُوا إِنَّما أُنزِل‌َ الکِتاب‌ُ عَلي طائِفَتَين‌ِ مِن قَبلِنا وَ إِن کُنّا عَن دِراسَتِهِم لَغافِلِين‌َ (156)
ما اگر قرآن را نازل نکرده بوديم ميگفتند اينست و جز اينکه نيست که کتاب بر دو طائفه يهود و نصاري پيش از ما نازل شده بود و ما نظر بآن ترفع و بزرگي که داشتيم از درس خواندن آن غافل بوديم چون زير بار يهود و نصاري نميرفتيم اينکه آيه شريفه در مقام اتمام حجت و قطع عذر مشرکين حجاز است که ما بر شما کتابي نازل کرديم که بمراتب از کتاب يهود و نصاري بالاتر است.
أَن تَقُولُوا بعضي گفتند تقدير الا تقولوا است، بعضي گفتند که آيه
جلد 7 - صفحه 250
ان تقولوا است و ما مکرر گفته‌ايم تقدير خلاف اصل است و خلاف ظاهر و معني اينست که نزول قرآن براي رفع عذر شماها است که بگوئيد چرا بر ما کتاب نازل نشده و منحصرا بايد کتاب بر يهود و نصاري نازل شود که مفاد إِنَّما أُنزِل‌َ الکِتاب‌ُ عَلي طائِفَتَين‌ِ مِن قَبلِنا است چون انّما از ادات حصر است و مراد از نزول کتاب تورات و انجيل است و مراد از طائفتين يهود و نصاري است که در زمان قبل نازل شده، بعدا براي دفع دخل که کسي بگويد بآنها که شما احتياج بکتاب نداشتيد چرا نرفتيد با اينکه ميدانستيد که کتاب بر آن دو طائفه نازل شده برويد ايمان بياوريد و متابعت کنيد اينها جواب بگويند وَ إِن کُنّا عَن دِراسَتِهِم لَغافِلِين‌َ ما شأنمان اجل‌ّ و مقام ما بالاتر و عقل و فهم و ذکاوت ما بيشتر است از يهود و نصاري هرگز نميرويم متابعت کساني که بمراتب از ما پست‌ترند کنيم لذا از فرا گرفتن از آنها ما غافل بوديم، و اينکه دعوي براي صفت کبر و نخوت است که در طائفه عرب هست بالاخص در حجاز و لذا اسم خود را عرب گفتند که معرب عما في الضمائر است و ديگران را عجم ناميدند بمعني لال مثل حيوانات معجمه و کمال نزد آنها فصاحت و بلاغت بود و باشعار خود افتخار ميکردند و لکن از ساير کمالات بکلي عري و بري بودند که دوره جاهليت بود لذا خداوند بر خود آنها بلکه بر اشرف طوائف آنها که قريش باشند بلکه بر اشرف طوايف قريش که بني هاشم باشند کتابي نازل فرمود که داراي اينکه کمال که در نظر آنها اعظم کمالات بود بدرجه اعلا که تمام فصحاء و بلغاء عاجز شدند که يک سوره مثل آن بياورند که اينکه راه عذر بر آنها مسدود شود و نتوانند چنين عذري بياورند و از هر جهت حجت تمام باشد.
251