تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ لا تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَيُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (164)
بعد از بيان اخلاص در دين، رسول را امر فرمايد:
قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا: بگو اى پيغمبر اهل شرک را آيا غير خدا را طلب نمايم به پروردگارى، و او را در عبادت شريک سازم. مروى است که «1» کفار مبالغه مى‌کردند در رجوع پيغمبر به دينشان. حق تعالى فرمود: بگو بر سبيل انکار و احتجاج، آيا من طلب غير او سبحانه نمايم وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَيْ‌ءٍ: و حال آنکه او است خالق همه اشياء پس ما سواى او مربوب و مخلوق او باشند، و مربوب مقام الوهيت را سزاوار نيست وَ لا تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها: و کسب نمى‌کند هيچ نفسى از بديها مگر که وزر و وبال آن بر او باشد نه غير او. اين جواب وليد است که مى‌گفت به صناديد قريش: متابعت مرا نمائيد، گناهان شما بر من باشد. حق تعالى فرمود وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى: و برندارد هيچ نفس متحملى سنگينى بار ديگرى را، بلکه هر کس وبال گناه خود کشد و هيچکس به معصيت ديگرى عقوبت نخواهد شد و هر يک جزاى عمل خود را يابد از طاعت و معصيت و کفر و ايمان.
تنبيه- آيه شريفه دلالت دارد بر بطلان مذهب جبر از دو وجه: 1- «وَ لا تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها» کسب شرور و بديها و آثام را نسبت به نفس انسانى داده و اگر العياذ باللّه فاعل شر و معصيت خدا بودى، هر آينه نسبت دادن به نفس
«1» مجمع البيان ج 2 ص 392.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 424
خلاف بودى. 2- «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى» دال است بر آنکه وبال گناه هر نفسى بر خود او باشد و تجاوز به غير نکند، چنانچه نعوذ باللّه حق تعالى بنده را اغواء نمايد و بعد بسبب آن جزاى عقاب را بر او مترتب کند نهايت قبح و ظلم؛ و به ساحت قدس حضرت سبحان سزاوار نيست ثُمَّ إِلى رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ:
پس بسوى جزاى پروردگار خود بازگشت شما است فَيُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ: پس خبر دهد و معلوم فرمايد شما را در آخرت به آنچه که اختلاف مى‌کرديد در دنيا از امور دينيه، و حق و باطل آن را بر شما ظاهر نمايد.
در عيون- از حضرت رضا عليه السّلام سؤال شد چه مى‌فرمائيد در حديثى که روايت شده از حضرت صادق عليه السّلام وقتى که قائم آل محمّد (عج) ظاهر شود مى‌کشد ذرارى قتله سيد الشهدا عليه السّلام را به فعل پدران ايشان.
حضرت فرمود چنين است. عرض کردند: قول خداى تعالى «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى» معنايش چيست؟ قال صدق اللّه فى جميع اقواله و لکن ذرارى قتلة الحسين عليه السّلام يرضون بفعل آبائهم و يفتخرون بها، و من رضى شيئا کان کمن اتاه و لو انّ رجلا قتل بالمشرق و رضى بقتله رجل فى المغرب لکان الرّاضى عند اللّه شريک القاتل، و انّما يقتلهم القائم اذا خرج لرضاهم بفعل آبائهم. «1» فرمود راست فرمايد خدا در جميع اقوالش، و لکن ذرارى قاتلين حضرت امام حسين عليه السّلام راضى بودند به افعال پدرانشان و افتخار مى‌نمودند به آن، و هر که راضى به چيزى باشد، مثل کسى است که بجا آورده، و اگر هر آينه کشته شود مردى در مشرق، و راضى باشد به قتل او مردى در مغرب، پس نزد خدا شريک قاتل است و بدرستى که حضرت قائم مى‌کشد آنها را به جهت راضى بودن آنان به فعل پدرانشان.