اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
کِتاب‌ٌ أُنزِل‌َ إِلَيک‌َ فَلا يَکُن فِي صَدرِک‌َ حَرَج‌ٌ مِنه‌ُ لِتُنذِرَ بِه‌ِ وَ ذِکري لِلمُؤمِنِين‌َ «2»
کتابيست نازل شده بسوي تو (رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم) پس نبوده باشد در سينه تو حرج و ضيقي از او جهت اينکه انذار فرمايي باين کتاب و يادآوري شود براي مؤمنين.
کِتاب‌ٌ أُنزِل‌َ إِلَيک‌َ مراد از کتاب مجموع قرآن است بخصوص اينکه سوره و تعبير بکتاب بواسطه مجموع بين الدفتين است و گذشت اسامي شريفه قرآن در اول سوره بقره که يکي از آنها کتاب است و اينکه جمله خبر مبتداء محذوف است
جلد 7 - صفحه 268
يعني هذا کتاب و لذا آيه مستقله است نه اينکه خبر المص باشد زيرا اطلاق بر اينکه حروف فقط مناسبت ندارد و کساني که خبر اينکه جمله دانسته مجموع را يک آيه گرفته‌اند أُنزِل‌َ إِلَيک‌َ فاعل انزال ممکن است خدا باشد که نازل فرموده و ممکن است جبرئيل يا سائر ملائکه باشند چنانچه در آيات شريفه اشاره دارد إِنّا نَحن‌ُ نَزَّلنَا الذِّکرَ وَ إِنّا لَه‌ُ لَحافِظُون‌َ حجر آيه 9 نَزَل‌َ بِه‌ِ الرُّوح‌ُ الأَمِين‌ُ عَلي قَلبِک‌َ لِتَکُون‌َ مِن‌َ المُنذِرِين‌َ شعراء آيه 193 فِي صُحُف‌ٍ مُکَرَّمَةٍ مَرفُوعَةٍ مُطَهَّرَةٍ، بِأَيدِي سَفَرَةٍ، کِرام‌ٍ بَرَرَةٍ عبس آيه 14 الي 17، و مراتب نزول در مقدمه کتاب بيان شده.
فَلا يَکُن فِي صَدرِک‌َ حَرَج‌ٌ مِنه‌ُ فلا يکن لسان نهي است يعني البته نبايد پس از نزول قرآن در سينه مبارکت تنگي و سختي باشد و مراد از صدر روح مقدس نبوي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است تعبير بصدر شده چنانچه مي‌گويي از فلان کس دلتنگ نباش و حرج بمعني سختي و مشکلي و تنگي است چنانچه ميفرمايد وَ ما جَعَل‌َ عَلَيکُم فِي الدِّين‌ِ مِن حَرَج‌ٍ حج آيه 77، و دل‌تنگي حضرت رسالت (ص) از سه جهت بوده که ببرکت قرآن برطرف شده 1- از ايمان نياوردن قوم و مخالفت آنها قرآن فرمود وَ ما عَلَي الرَّسُول‌ِ إِلَّا البَلاغ‌ُ المُبِين‌ُ عنکبوت آيه 17. 2- از جهت غم امّت خداوند وعده شفاعت داد عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً اسري آيه 81، 3- در بهترين طريق براي هدايت و استقامت مؤمنين نازل شد إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ اسري آيه 9.
لِتُنذِرَ بِه‌ِ علت نزول قرآن انذار قوم است از شرک و کفر و عصيان بعذابها و بليات دنيوي و اخروي و تخويف آنها وَ ذِکري لِلمُؤمِنِين‌َ علت ديگر مؤمنين متذکر شوند و در اطاعت قيام کنند که اينکه دو شأن بزرگ حضرت رسالت (ص) بوده نذيرا و بشيرا و قرآن عهده‌دار اينکه دو قسمت شده چنانچه ميفرمايد کِتاب‌ٌ فُصِّلَت
جلد 7 - صفحه 269
آياتُه‌ُ قُرآناً عَرَبِيًّا بَشِيراً وَ نَذِيراً الاية فصلت آيه 2 و 3.