اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ کَم مِن قَريَةٍ أَهلَکناها فَجاءَها بَأسُنا بَياتاً أَو هُم قائِلُون‌َ «4»
و چه بسيار از شهرستانهايي که ما آنها را هلاک کرديم بعذاب خود پس عذاب ما آمد آنها را شبانه يا آنها در موقع اشتغال بکارها که قبل از ظهر بوده.
اينکه آيه شريفه تهديد ميکند کفار و اهل معاصي را که ايمن از نزول عذاب نباشيد که بسا در حال غفلت بغتة عذاب نازل ميشود يا در نيمه شب موقعي که در خواب راحت خوابيده باشيد يا در موقعي که در بازار مشغول کار يا خواب قيلوله رفته باشيد چنانچه سابقين شما گرفتار شدند.
وَ کَم مِن قَريَةٍ کم در اينجا بمعني کثرت است يعني چه بسيار، و من تبعيضيه يعني بعض، و قرية مراد اهل قريه است يعني چه بسيار از اهالي شهرستانها را و ممکن است مراد خود شهرستانها باشد مثل نقاطي که بسيل يا بزلزله و خسف يا بطوفان بکلي منهدم شده و اهل آنها نابود شده‌اند مثل زمان نوح که بغرق تمام عمارات دنيا خراب شد يا زمان هود که بباد منهدم گرديد يا زمان لوط که عاليها سافلها شد.
أَهلَکناها آن قريه‌ها را يا اهل آنها را نابود کرديم، اگر مراد هلاکت
جلد 7 - صفحه 271
دنيوي باشد و اما اگر مراد هلاکت اخروي باشد يعني گرفتار عذاب ابدي شدند و بعيد نيست که هر دو باشد هم در دنيا بعذابهاي الهي معذب شدند و هم در آخرت فَجاءَها بَأسُنا بَياتاً فاء فاء تفريع است و معني اينکه نيست که بعد از هلاکت بأس الهي آمده باشد بلکه قضيه عکس است بأس که آمد آنها هلاک شدند و لکن اينکه جمله بيان کيفيت هلاکت است يعني هلاکت آنها دو نحوه بود يا نزول بأس بوده که همه خواب بودند مثل قوم لوط، و کلمه بيات از بيتوته يعني در مکاني شب را بصبح آوردن و بيت را هم بيت گفتند چون محل بيتوته است.
أَو هُم قائِلُون‌َ از ماده قيلوله است کنايه از قبل الزوال است اشاره به اينکه بأس الهي در نهار بوده، و ممکن است از ماده قول باشد يعني مشغول گفتگو و مقاوله در بازار خريد و فروش بودند که بأس آمد مثل صيحه و صاعقه براي ثمود و قوم شعيب و اينکه دو مورد از باب مثال است و الّا عذاب قوم نوح بغرق و همچنين فرعونيان و عذاب عاد بباد و قوم ابرهه بسنگريزه و خسف قارون و اموالش و غير اينها بسيار بوده يا روز يا شب.