تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَما کانَ دَعْواهُمْ إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا إِلاَّ أَنْ قالُوا إِنَّا کُنَّا ظالِمِينَ «5»
فَما کانَ دَعْواهُمْ: پس نبود دعا و استغاثه آنها يا اعادى ايشان از صحت دين خود، إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا: وقتى که آمد عذاب و بلاى ما، إِلَّا أَنْ قالُوا:
مگر آنکه گفتند، بر سبيل تحسر و ندامت که، إِنَّا کُنَّا ظالِمِينَ: بدرستى که ما بوديم ظلم کننده به نفس خود که تکذيب رسل نموديم. يعنى اعتراف کردند به ظلم خود و آنچه بر آن بودند؛ و اقرار کردند به بطلان آن به جهت تحسر بر آن، يا به سبب مظنه‌اى که اعتراف به جرايم سبب خلاصى از عذاب باشد؛ و حال آنکه نزول عذاب و ارتفاع تکليف مقارن يکديگرند. پس آيه شريفه دال است بر آنکه وقت نزول عذاب توبه و استغفار مفيد نباشد. و قوم يونس عليه السّلام از اين حکم مستثنى‌اند چنانکه معلوم شود، إن شاء اللّه تعالى.
ايقاظ: آيه شريفه منذر و منبه است عموم مکلفان را از مخالفت احکام خدا که از اين واقعات عبرت گيرند و مغرور نشوند. امير المؤمنين عليه السلام در خطبه‌اى فرمايد: عباد اللّه، اين الّذين عمّروا فنعموا و علّموا ففهموا و انظروا فلهوا و سلّموا فنسوا! امهلوا طويلا و منحوا جميلا و حذّروا اليما و وعدوا جسيما! احذروا الذّنوب المورّطة و العيوب المسخطة. اولى الابصار
جلد 4 صفحه 13
و الاسماع (الخ). «1» اى بندگان خدا کجايند کسانى که عمر داده شدند، پس زيستند به ناز و نعمت؛ و تعليم شدند پس فهم کردند به مظنه سليمه؛ و مهلت داده شدند، پس غفلت و اعراض نمودند از طاعات به لهويات؛ و صحت يافتند از آفات، پس فراموش کردند تنبيهات و تذکرات را. مهلت داده شدند زمان دراز، و متنعم شدند به عطاى جميل، و تهديد شدند به عذاب اليم، و وعده داده شدند به نعيم جسيم؛ و به سبب شغل دنيا باز ماندند از آن نعم. حذر کنيد بندگان خدا از گناهانى که اندازنده‌اند صاحب خود را به هلاکت، و از عيوبى که غضب آرنده‌اند حضرت عزت را؛ اى صاحبان ديده‌هاى بينا و گوشهاى شنوا.