اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَنَسئَلَن‌َّ الَّذِين‌َ أُرسِل‌َ إِلَيهِم وَ لَنَسئَلَن‌َّ المُرسَلِين‌َ «6»
پس هراينه البته سؤال خواهيم کرد از کساني که بر آنها پيغمبران فرستاديم که تمام امم باشند و البته سؤال خواهيم کرد از خود فرستادگان که انبياء و رسل باشند مسئلة- سؤال در قيامت از ضروريات دين اسلام بلکه جميع اديان عالم است و يکي از معتقدات معاد است که واجب است اعتقاد بآن و نصوص قرآن و صراحت اخبار متواتره بر او قائم است و فائده سؤال نه براي استکشاف و تحصيل علم اله است بلکه براي اتمام حجت و قطع عذر مسئول است و ظهور مقام او است نزد ديگران و آنچه از آيات شريفه و اخبار آل اطهار عليهم السّلام استفاده نموده‌ايم مورد سؤال ده مورد است: 1- سؤال از رسل که آنچه بآنها ارسال شده ابلاغ بامت کردند و بآنها تبليغ شده چنانچه همين آيه صراحت دارد و در جاي ديگر ميفرمايد يَوم‌َ يَجمَع‌ُ اللّه‌ُ الرُّسُل‌َ فَيَقُول‌ُ ما ذا أُجِبتُم قالُوا لا عِلم‌َ لَنا إِنَّک‌َ أَنت‌َ عَلّام‌ُ الغُيُوب‌ِ مائده آيه 108. 2- سؤال از نعم الهي ثُم‌َّ لَتُسئَلُن‌َّ يَومَئِذٍ عَن‌ِ النَّعِيم‌ِ تکاثر آيه 7
جلد 7 - صفحه 273
7 عَم‌َّ يَتَساءَلُون‌َ، عَن‌ِ النَّبَإِ العَظِيم‌ِ نبأ آيه 1 و 2، و نبأ عظيم تفسير بولايت حضرت امير المؤمنين علي عليه السّلام شده. 3- سؤال از نماز از حضرت صادق عليه السّلام است فرمود
(اول ما تسئل عنه العبد اذا وقف بين يدي اللّه عز و جل الصلوات المفروضات
و در اخبار معتبره دارد
(اول ما يحاسب به العبد يوم القيمة الصلاة ان قبلت قبل ما سواها و ان ردت ردّ ما سواها).
4- از قرآن از جهت تمسک بآن که احد ثقلين است و عمل بدستورات آن چنانچه در مقدمه کتاب گذشت. 5- از محرمات و معاصي کبار مثل دروغ، غيبت، فحش، نمامي، افتراء، قتل نفس، زنا، لواط شرب خمر و امثال اينها. 6- از اعضاء و جوارح مثل چشم، گوش، زبان، دست پا و قلب چنانچه صريح قرآن است إِن‌َّ السَّمع‌َ وَ البَصَرَ وَ الفُؤادَ کُل‌ُّ أُولئِک‌َ کان‌َ عَنه‌ُ مَسؤُلًا اسري آيه 38 و غير آن از آيات. 7- سؤال از عهود و قراردادها چه بين خالق و خلق و چه بين خلائق با يکديگر چنانچه ميفرمايد وَ أَوفُوا بِالعَهدِ إِن‌َّ العَهدَ کان‌َ مَسؤُلًا اسري آيه 36. 8- سؤال از حقوق الهي که بر بنده واجب فرموده. 9- از حقوق النّاس و مظالم عباد مثل والدين و زوجين و اولاد و ارحام و متبايعين و فقراء و سادات و علماء و متعلمين و اجراء و کارفرما و همسايه و غير اينها چنانچه در حديث قدسي است
و عزتي و جلالي لا يجوزني ظلم ظالم
و آيه شريفه إِن‌َّ رَبَّک‌َ لَبِالمِرصادِ حجر آيه 13 تفسير باين موقف شده. 10- از عمر و مال و جواني و فراغت چنانچه صدوق و شيخ طوسي (ره) از حضرت باقر عليه السّلام روايت فرموده‌اند که
(يسئل عن عمرک فيما افنيت و عن شبابک فيما ابليت و عن فراغک قبل شغلک و عن مالک مما اکتسبت و فيما انفقت و عن حبّنا اهل البيت)
و اينکه آيه شريفه جمله اولي فَلَنَسئَلَن‌َّ الَّذِين‌َ أُرسِل‌َ إِلَيهِم شامل جميع اينکه اقسام ميشود چنانچه جمله دوم وَ لَنَسئَلَن‌َّ المُرسَلِين‌َ هم شامل ابلاغ جميع دستورات الهي ميشود (نعوذ باللّه من سوء الحساب).
274