تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ وَ ما کُنَّا غائِبِينَ «7» «1» نهج البلاغه، خطبه 83 (معروف به غرّاء) جلد 4 صفحه 14 فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ‌: پس هر آينه البته البته بخوانيم بر رسل و امم ايشان اقوال و افعال ايشان را به علم ازلى خود. يا در حينى که رسل گويند: لا علم لنا انک انت علام الغيوب، ما بخوانيم بر ايشان آنچه ميان آنها و امم واقع شده در حالتى که عالميم به ظواهر و بواطن ايشان. يا به سبب آنکه بدانند ما مطلع بوديم بر احوال ايشان. وَ ما کُنَّا غائِبِينَ‌: و نبوديم ما غائب و پنهان و دور و بى خبر از احوال و اقوالشان؛ تا بر ما مخفى شده باشد چيزى؛ بلکه علم ازلى احاطه دارد به جزئيات و کليات و ظواهر و بواطن ايشان. از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که فرمود: انّ اللّه يسئل کلّ احد بکلامه ليس بينه و بينه ترجمان: بدرستى که حق تعالى هر کس را به زبان و لغت او سؤال فرمايد، بدون مترجمى در ميان ايشان. تبصره: آيه شريفه دال است بر آنکه ذات احديت عالم است به کليات و جزئيات اشياء، و هيچ چيز بر علم ازلى او پوشيده نيست. و بطلان قائلين به آنکه خدا عالم به کليات است و جزئيات در تحت کليات مندرجند؛ و اين لازم آيد غائب بودن جزئيات از علم ازلى، که منافى آيه شريفه و مناقض عقل باشد. حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد: عالم السّرّ من ضمائر المضمرين و نجوى المتخافتين و خواطر رجم الظّنون و عقد عزيمات اليقين و مسارق ايماض الجفون و ما ضمنته اکنان القلوب و غيابات الغيوب و ما اصغت لاستراقه مصايخ الاسماع و مصائف الذّرّ و مشاتى الهوامّ و رجع الحنين من المولهات و همس الاقدام (الخطبه). «1» خداى تعالى عالم است بر پنهانى‌هائى که در دل مضمرين است؛ و از سرّ راز گويان در نهان؛ و از خاطرى که ظن و گمان در آن واقع شود؛ و آنچه منعقد مى‌شود در نفس از عزيمتها و نيّتهاى يقين؛ و از مواضع دزديده نظر کردن پلکهاى چشم مردمان؛ و آنچه محتوى دارد قلوب از اسرار؛ و تاريکيهاى قعر چاههاى غيوب از امور نهانى؛ و از آنچه گوش فرا داشته براى استراق سمع آن مواضع سوراخهاى گوش سامعين؛ و موانع تابستان موران و مکانهاى زمستان جنبندگان‌ «1» خطبه 89 (معروف به اشباح) جلد 4 صفحه 15 و گزندگان؛ و از بازگشت آه و ناله که صادر شود از زنان جدا شده از فرزندان؛ و از صداى نهان قدمها.