تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) وَ لَقَدْ خَلَقْناکُمْ ثُمَّ صَوَّرْناکُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْلِيسَ لَمْ يَکُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ «11» «1» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، باب الشکر، حديث 3 (جلد 2، صفحه 94) جلد 4 صفحه 18 پس بيان نعمت ابتداء خلق آدميان فرمايد: وَ لَقَدْ خَلَقْناکُمْ‌: و هر آينه بتحقيق خلق فرموديم پدر شما حضرت آدم عليه السّلام را از طين غير مصور، ثُمَّ صَوَّرْناکُمْ‌: پس تصوير او نموديم. بنابراين معنى: 1- تنزيل و تصوير خلق آدم است به منزله خلق و تصوير همه، 2- ابتدا فرموديم به خلق شما بعد از تصوير شما به اين وجه که خلق آدم نموديم بعد از آن تصوير او، و آنگاه شما را خلق و تصوير کرديم. 3- آفريديم شما را در اصلاب پدران شما، پس تصوير نموديم در ارحام مادران. 4- آفريديم ارواح شما را، پس تصوير اجساد شما کرديم. 5- آفريديم پدر شما که آدم عليه السّلام است، پس تصوير شما کرديم در پشت او. ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ‌: پس امر کرديم ملائکه را بعد از خلق و تصوير و نفخ روح در آدم، سجده کنيد سجده تعظيم و تحيت مر آدم عليه السّلام را. و بنابر آنکه مراد خلق و تصوير بنى آدم باشد نه آدم، ذکر «ثم» براى تأخير اخبار است. يعنى بعد از خلق و تصوير بنى آدم، خبر مى‌دهد که ملائکه را امر فرموديم که سجده کنيد آدم را، فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ‌: پس سجده کردند ملائکه آدم را مگر ابليس که از روى حسد و کبر، لَمْ يَکُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ‌: نبود از سجده کنندگان. اختلاف است در ملائکه. نزد بعضى، امر به تمام ملائکه بوده حتى جبرئيل و ميکائيل. و نزد جمعى، امر خاصه طايفه‌اى از ملائکه بود که تطهير زمين از بنى جان نمودند. و نيز در سجده اختلاف است. قول اصح آنکه: سجده ملائکه آدم را بر وجه تکريم و تعظيم الهى بود به جهت ثناء سبحانى؛ يا نظر به آنکه انوار طيّبه محمد و آل محمد عليهم السّلام در صلب آدم بود، لذا مسجود ملائکه شد: و ادم مشکاة لمصباح نورهم‌ فلمّا تجلّى للملائکة خرّت‌ و انوارهم لمّا استقرّت بصلبه‌ له سجدت و القصد هم فى الحقيقة جلد 4 صفحه 19