اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يا آدَم‌ُ اسکُن أَنت‌َ وَ زَوجُک‌َ الجَنَّةَ فَکُلا مِن حَيث‌ُ شِئتُما وَ لا تَقرَبا هذِه‌ِ الشَّجَرَةَ فَتَکُونا مِن‌َ الظّالِمِين‌َ «19»
و اي آدم سکونت پيدا کن تو و جفت تو در بهشت پس بخوريد از هر چه ميخواهيد و نزديک نشويد اينکه شجره را پس ميباشيد از ظلم کنندگان.
اينکه آيه شريفه با آيات بعد از آيات مشکله قرآن است و کلمات مفسرين
جلد 7 - صفحه 289
و اخبار هم اختلاف شديد دارد و در سوره بقره آيه 33 و 34 در مجلد اول بيان شده و ما در اينجا بقدر فهم خود چند جمله متذکر ميشويم:
جمله اولي- وَ يا آدَم‌ُ اسکُن أَنت‌َ وَ زَوجُک‌َ الجَنَّةَ اولا امر اسکن امر ترخيصي است نه وجوبي و نه استحبابي و مراد سکونت و منزل گرفتن است نه سکون مقابل حرکت و ثانيا تعبير بزوج دون الزوجة براي اينست که زوج مرد غير از زن نميشود نظير حائض، حامل، مقرب و امثال آنها، و ثالثا ظاهرا بقرينه چند آيه بعد که اهبِطُوا باشد جنّة آخرت است که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم شب معراج تشريف برد و مائده بر اهل بيت عليهم السّلام ميآمد نه جنة دنيا زيرا امروز تمام کره زمين مشهود است و همچه جنتي در او نيست حتي اگر بگويي زير آب رفته آنهم مکشوف ميشود چنانچه شهر جابلسا و جابلقا شيخ احمد احسائي هم از اينکه قبيل و خبر بريد خضري هم از اينکه باب است نبايد چيزي گفت که خلافش ظاهر و هويدا باشد فَکُلا مِن حَيث‌ُ شِئتُما اينکه امر هم ترخيص و اباحه است يعني براي شما ضرري و خسارتي ندارد هر چه بخواهيد ميل کنيد و متمايل باشيد.
وَ لا تَقرَبا هذِه‌ِ الشَّجَرَةَ اينکه نهي ارشادي است نه تحريمي و نه تنزيهي لذا تعبير بترک اولي ميکنيم نه حرام و نه مکروه و سرّ آن اينست که اينکه شجره هر چه بوده گندم يا انگور يا چيز ديگر سفل دارد که بايد دفع شود از محل غايت و محل بول و بهشت جاي مدفوعات نيست لذا بايد از بهشت خارج شوند.
فَتَکُونا مِن‌َ الظّالِمِين‌َ همين جمله دلالت دارد بر اينکه نهي ارشادي است زيرا مراد ظلم بنفس است که خود را از نعم بهشتي و سکونت آن محروم کردند و خود را دچار محنتها و بليات دنيا نمودند که امير المؤمنين عليه السّلام ميفرمايد
دار بالبلاء محفوفة.
290