اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَوَسوَس‌َ لَهُمَا الشَّيطان‌ُ لِيُبدِي‌َ لَهُما ما وُورِي‌َ عَنهُما مِن سَوآتِهِما وَ قال‌َ ما نَهاکُما رَبُّکُما عَن هذِه‌ِ الشَّجَرَةِ إِلاّ أَن تَکُونا مَلَکَين‌ِ أَو تَکُونا مِن‌َ الخالِدِين‌َ «20»
پس وسوسه نمود براي آدم و حوي شيطان تا اينکه ظاهر کند از آنها آنچه مستور بود از عورتهاي آنها و گفت نهي نفرموده شما را پروردگار شما از اينکه شجره مگر اينکه بوده باشيد شما دو ملک يا بوده باشيد جاويداني.
فَوَسوَس‌َ لَهُمَا الشَّيطان‌ُ وسوسه شيطان دو نحوه است يک نحوه خطور بقلب است که تعبير بخيال ميشود در مقابل الهام ملک و اغلب از اينکه بابست و لکن چون قلوب معصومين از انبياء و ائمه عليهم السّلام مصون است و شيطان راه ندارد از اينکه طريق نميتواند وارد شود. و نحوه ديگر آنکه بيک صورتي در آيد که يتشکل باشکال مختلفه و القاء شبهه کند که باطل را بصورت حق يا بعکس جلوه دهد چنانچه مبلغين سوء از ارباب ضلال ميکنند مثل آن پير مرد نجدي که داخل در دار الندبه مشرکين شد که بر دفع پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تشکيل داده بودند و مثل آن پير مردي که درب مسجد نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم آن مؤمن شيعه را اغفال کرد و خونهاي ناحق که بر گردن شيخين ماليده شده بخلوق بهشتي تعبير کرد و مانع شد او را از لعن شيخين و هزارها مثال ديگر و وسوسه با آدم و حوي از اينکه قبيل بوده.
لِيُبدِي‌َ لَهُما ما وُورِي‌َ عَنهُما مِن سَوآتِهِما بعضي توهم کردند که شيطان ميدانسته که اکل شجرة موجب ابداء عورتين ميشود لکن توهم فاسديست بلکه لام ليبدي لام غاية است يعني وسوسه شيطان مورث ابداء شد و اينکه اثر بر او مترتب گرديد، و نکته مهمه که ميتوان از اخبار هم استفاده نمود اينکه حکمت مهمه که خداوند عورتين را بانسان و ساير حيوانات عنايت فرموده براي دفع اخبثين و خروج مني براي توالد و تناسل است و چون در بهشت نه مدفوعات دارند و نه
جلد 7 - صفحه 291
توليد و تناسل بلکه جماع در بهشت فقط التذاذ است لذا دوام دارد بنا بر اينکه ممکن است بگوئيم عورت آنها در ظاهر بشره نبوده و چون از شجره منهيه خوردند و احتياج بدفع پيدا کردند ظاهر شد چنانچه در برهان (عن بعض اصحابنا عن ابي عبد اللّه عليه السّلام في قول اللّه فبدت لهما سوآتهما قال سوآتهما لا تبدو لهما فبدت يعني کانت من داخل) بلکه ممکن است از کلمه لهما از خود آيه هم استفاده کرد زيرا اگر در ظاهر بشره بود بر خود آنها ظاهر بود بعد از آني که لباس بهشتي هم از آنها ريخت احتياج پيدا کردند که عورت خود را بورقه جنت بپوشانند.
وَ قال‌َ ما نَهاکُما رَبُّکُما عَن هذِه‌ِ الشَّجَرَةِ إِلّا أَن تَکُونا مَلَکَين‌ِ أَو تَکُونا مِن‌َ الخالِدِين‌َ حکمت نهي پروردگار همان بوده که مورث خروج از بهشت ميشود چنانچه در سوره بقره آيه 34 ميفرمايد فَأَزَلَّهُمَا الشَّيطان‌ُ عَنها فَأَخرَجَهُما مِمّا کانا فِيه‌ِ و تقلب و کذب شيطان اينکه بود که جهت نهي را يکي از دو چيز گرفته بود يکي آنکه ملک ميشويد و داخل در سقع ملائکه ميگرديد و ديگر آنکه ابد الدهر باقي ميمانيد که معني خلود است، بعضي عامه باين آيه و بآيه در سوره يوسف ما هذا بَشَراً إِن هذا إِلّا مَلَک‌ٌ کَرِيم‌ٌ تمسک کردند بر افضليت ملائکه بر انبياء و اينکه تمسک باطل است.
اما اولا- زنهاي مصري يوسف را بپيغمبري و بنبوت نشناخته بودند بلکه بيک غلام کنعاني شناخته بودند و البته ملک در نظر آنها اشرف است و همچنين شيطان که سالهاي دراز عبادت کرد تا آنکه در آسمان داخل ملائکه شد و خود را از آدم بهتر ميدانست و آدم را بنبوت نشناخته توهم اينکه ميکرد که ملک اشرف است و اما آدم و حوي خيال کردند که داخل ملائکه بودن آنها براي آنها بهتر است.
و ثانيا چه دلالتي دارد بر افضليت بعد از آنکه مسجود ملائکه شد و عالم بعلم اسماء و معلّم ملائکه.
292