تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ اهْبِطُوا بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَکُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ «24»
پس از صدور ترک اولى از آدم:
قالَ اهْبِطُوا بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ: خطاب فرمود خداى تعالى مخاطبين عصاة را که پائين رويد از اين مقام عالى به مکان دنى دانى به حالى که بعض شما دشمن بعض خود باشيد مدت عمر. در اين مخاطبين سه وجه است: 1- آن که چون ابليس قبل از اين محکوم به خروج شد، پس خطاب «اهبطوا» در آخر خاص به آدم و حوا مى‌باشد. 2- اين خطاب به آدم و ذريه او و ابليس و ذريه‌اش باشد تا قيامت. 3- جمع منطقى، و آن اقلش دو است؛ پس خطاب راجع به آدم و حوا باشد. وَ لَکُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ: و مر شما را است در زمين قرار و سکونت و جمع اسباب معيشت و انتفاع به تمتعات تا زمان آجال و اوقات آخر زندگى و حيات. زمين جاى قرار و تمتع و گذرگاه زندگانى شماست در هر عصرى تا قيامت. 3- مقر شما در زمين تا آجال و بعد از آن در قبور تا قيامت. 4- نزد ابن عباس مراد از استقرار قرار قبور
جلد 4 صفحه 37
است تا حشر و حمل بر عموم اولى باشد.
خلق سگ: در حيات القلوب علامه مجلسى رحمه اللّه به سند معتبر از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است که از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدند: سگ از چه چيز خلق شده؟ فرمود: از آب دهان شيطان. عرض کردند به چه کيفيت؟ فرمود: چون حق تعالى آدم و حوا را به زمين فرستاد، افتادند مانند دو جوجه لرزنده. پس ابليس ملعون دويد به سوى درندگانى که در زمين قبل از آدم بودند و گفت: دو مرغ از آسمان به زمين افتادند که بزرگتر از آنها مرغى ديده نشده، بيائيد بخوريد. درندگان دويدند و شيطان آنها را تحريص و وعده مى‌داد که مسافت نزديک است؛ از تعجيل گفتارش، آبى به زمين افتاد.
خداى تعالى از آب دهان ابليس دو سگ خلق نمود يکى ماده و يکى نر. سگ نر در هند نزد آدم ايستاد، و سگ ماده در جده نزد حوا، و نگذاشتند درندگان را که نزديک ايشان آيند. از آن روز درندگان دشمن سگ، و سگ دشمن آنها گرديد. «1» واقعه هبوط: در منهج مروى است که: چون آدم به زمين آمد گرسنه شد.
گفت: خدايا مرا حالتى است که بدان سبب نتوانم تو را عبادت کنم. جبرئيل، نازل؛ گفت: اين حالت گرسنگى و دواى آن جز طعام نباشد. پرسيد: اى جبرئيل، طعام از کجا آرم. جبرئيل گندم را نزد آدم نهاد، خواست بخورد.
جبرئيل گفت: حالا نخور، بلکه مزروع نما تا خدا برکت دهد. گفت: چگونه.
گفت: بوسيله آلات و ادوات. گفت: از کجا آرم. پس آلت و چوب و آتش حاضر، و آدم را درودگرى و آهنگرى تعليم داد. چون آلت تمام شد، جبرئيل گفت: اين گندم را بر زمين افشان و زمين را منقلب و دانه را به خاک بپوشان.
آدم چنان نمود. چون از قطعه‌اى فارغ و به قطعه دوم رسيد، اولى سبز شد. و چون به سومى رسيد اولين به حد درو، و به آخرى تمام کامل شد. آدم خواست بخورد، جبرئيل گفت: آن را درو و آرد نما بعد خمير کن. چنين نمود. خواست بخورد، جبرئيل گفت: آن را به تنور بپز. به تعليم جبرئيل، آدم تنور ساخته آن را پخت.
«1» بحار الانوار، جلد 65، صفحه 63، حديث 20 (طبع اسلامية)
جلد 4 صفحه 38
فى الحال در نهاد بسوخت. جبرئيل گفت: تعجيل منما تا سرد شده آن را تناول کن، و اين براى آنست که تا بدانى با يک راحت، چندين محنت و بليه است.