اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا بَنِي آدَم‌َ لا يَفتِنَنَّکُم‌ُ الشَّيطان‌ُ کَما أَخرَج‌َ أَبَوَيکُم مِن‌َ الجَنَّةِ يَنزِع‌ُ عَنهُما لِباسَهُما لِيُرِيَهُما سَوآتِهِما إِنَّه‌ُ يَراکُم هُوَ وَ قَبِيلُه‌ُ مِن حَيث‌ُ لا تَرَونَهُم إِنّا جَعَلنَا الشَّياطِين‌َ أَولِياءَ لِلَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ «27»
اي اولاد آدم گمراه و فاسد نکند شيطان شما را چنانچه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون کرد و کند از آنها لباس آنها را تا آنکه عورتهاي آنها ديده شود محققا شيطان مي‌بيند شما را هم خودش و هم قبيله‌هاي او بحيثي که شما آنها را نمي‌بينيد محققا ما قرار داديم شياطين را اولياء از براي کساني که ايمان نميآورند يا بَنِي آدَم‌َ خطاب بتمام اولاد آدم است از هابيل گرفته تا آخرين مدت بقاء شياطين لا يَفتِنَنَّکُم‌ُ الشَّيطان‌ُ تفتين از ماده فتنه بمعني ضلالت و فساد است
جلد 7 - صفحه 299
يعني در ضلالت نيندازد شما را شيطان چنانچه ميفرمايد وَ الفِتنَةُ أَشَدُّ مِن‌َ القَتل‌ِ بقره آيه 187، نه بمعني امتحان و آزمايش باشد چنانچه ميفرمايد بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ، الم، أَ حَسِب‌َ النّاس‌ُ أَن يُترَکُوا أَن يَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لا يُفتَنُون‌َ وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم الاية عنکبوت آيه 1 و 2.
سؤال- فتنه عمل شيطان است بايد متوجه شيطان باشد توجه ببني آدم بچه مناسبت مثل اينست که بزيد بگويند عمر و شراب نخورد.
جواب- اسباب فتنه شيطان خود بني آدم است که شهوت و تمايلات نفساني و هوي و هوس منشأ تسلط شيطان ميشود کانّه در اينکه آيه ميفرمايد متوجه خود باشيد فريب شيطان را نخوريد و هواي نفس را کنار گذاريد که اينکه ملعون بسيار مکار و حيله‌باز و فريب‌دهنده است.
کَما أَخرَج‌َ أَبَوَيکُم مِن‌َ الجَنَّةِ جايي که مثل آدم که مسجود ملائکه و معلّم آنها شد فريب شيطان را خورد و از بهشت خارج شد بسيار متوجه خود باشيد اشکال- خداوند امر فرمود بخروج از جنت و اينجا نسبت اخراج بشيطان ميدهد جواب- شيطان سبب شد از براي خروج چنانچه مي‌گويي فلان ملتفت باش فريب فلان را نخوري تو را در زحمت نيندازد و شيطان فهميده بود که اکل شجره منهيه باعث خروج از بهشت ميشود از آن خطابي که بآدم و زوج او شده بود فَلا يُخرِجَنَّکُما مِن‌َ الجَنَّةِ طه آيه 116.
يَنزِع‌ُ عَنهُما لِباسَهُما که سبب نزع لباس هم شيطان شد که اينکه ضرر ديگري است يکي خروج از بهشت و ديگر نزع لباس از آنها لِيُرِيَهُما سَوآتِهِما که اينکه ضرر سوم است چنانچه شرحش گذشت.
إِنَّه‌ُ يَراکُم هُوَ وَ قَبِيلُه‌ُ در حديث از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است فرمود
الشيطان يجري من إبن آدم مجري الدم
و عدّه شياطين بيش از عده بني آدم است
جلد 7 - صفحه 300
بسا هزار شيطان بر يک نفر اولاد آدم مسلّط ميشود چنانچه امير المؤمنين عليه السّلام بانس بن مالک يا يزيد اصبحي فرمود زير هر موي لحيه تو شيطانيست که تو را اغواء ميکند و در خانه سگ‌توله يا گوساله داري که فرزندم حسين (ع) را ميکشد موقعي که سؤال کرد از عدد موهاي لحيه خود.
مِن حَيث‌ُ لا تَرَونَهُم چون شيطان از آتش است و جسم لطيف است و از هوا الطف است ديده نميشود و چيزي مانع از ديدن او يا دخول و خروج او نيست بلي متمکن است متشکل باشکال حيوانات و انسان بشود چنانچه قبلا اشاره شد.
إِنّا جَعَلنَا الشَّياطِين‌َ أَولِياءَ لِلَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ مکرر گفته‌ايم يکي از عقوبات کفر و ضلالت و معاصي تسلط شيطان است و اما اهل ايمان را ابدا تسلّطي ندارد إِن‌َّ عِبادِي لَيس‌َ لَک‌َ عَلَيهِم سُلطان‌ٌ إِلّا مَن‌ِ اتَّبَعَک‌َ مِن‌َ الغاوِين‌َ حجر آيه 42.
اشکال- خداوند نسبت جعل را بخود داده با اينکه فعل فعل شيطانست و باختيار خود اغواء ميکند.
جواب- معناي جعل اينست که خداوند کساني که باختيار متابعت شيطان ميکنند و فرامين الهي را کنار ميگذارند بخود واگذار ميکند و حفظ نميفرمايد شيطان بر آنها تسلط پيدا ميکند، اما عباد صالح خدا خداوند آنها را حفظ و شيطان را از آنها دور ميکند بايد دائما پناه بخدا برد از شرّ شيطان که مفاد کلمه استعاذه است (مثال) شيطان سگ گيرنده است بايد در قلعه محکم الهي وارد شد تا از شرّ او ايمن گشت جايي که خطاب بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ميفرمايد وَ إِمّا يَنزَغَنَّک‌َ مِن‌َ الشَّيطان‌ِ نَزغ‌ٌ فَاستَعِذ بِاللّه‌ِ اعراف آيه 99 و فصّلت آيه 36 فَإِذا قَرَأت‌َ القُرآن‌َ فَاستَعِذ بِاللّه‌ِ مِن‌َ الشَّيطان‌ِ الرَّجِيم‌ِ نحل آيه 100 و غير اينها از آيات.
301